Back

ⓘ Գիրք




                                               

Գիրք Թղթոց

Գիրք Թղթոցէ, հայ վաղ միջնադարեան մատենագրական կոթողային յուշարձաններեն, կրօնադաւանական բնոյթի ժողովածու, Հայ առաքելական եկեղեցու ուղղափառ դաւանութիւնը հաւաստող հիմնական փաստաթղթերեն։ Կազմուած է դաւանաբանկական վէճերուն Հայ եկեղեցու ուղղափառութիւնը հիմնաւորելու, իրեն անկախութիւնն ու միասնութիւնը պահպանելու անհրաժեշվութեամբ։ Կ՛ենթադրուի, որ "գիրք թղթոցե-ի նիւթերը հաւաքուած են VII դարում` Կոմիտաս ԱՅ Աղցեցու օրօք, ժողովածուն ամփոփուել VIII դարում՝ Յովհաննէս Գ Օձնեցու կաթողիկոսութեան շրջանում։ Այն յետագայում լրացուած է V–XIII դդ. ընդգրկող նմանատիպ նոր նիւթերով ։

                                               

Գիրք եւ Անկողին

Գիրք Եւ Անկողին,գրադարան, կը գտնուի Թօքիոյի մէջ, ունի 30 անկողիններ, ուր այցելողները կը քնանան սենեակներու մէջ, որ պահուած են դարաններուն ետեւը:

                                               

Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)

Օտիւպոն 17-րդ դարուն Ամերիկայի թռչունները նկարած է իրենց բնական մեծութեամբ եւ իրենց բնական միջավայրին մէջ, ստեղծելով թռչնանկարչութեան ժանրի ճշգրիտ պատկերներ, որոնք հիացուցած են թռչուններու ուսումնասիրութեամբ զբաղող մասնագէտները: Գիրքը իր ամբողջութեան մէջ չորս հատորեակ է, որմէ տպուած է ընդամէնը 170 օրինակ, մեր օրերուն հասած է 120 օրինակ: Օրինակներուն մեծ մասը կը գտնուի նշանաւոր գիրքի կեդրոններուն, խոշոր գրադարաններու եւ թանգարաններու մէջ, եւ անհատներու սեփականութիւն հանդիսացող օրինակներն են, որ աճուրդի կը դրուին:

                                               

Գրադարան

Գրադարան, մշակութա-լուսաւորական եւ գիտա-օժանդակ հիմնարկ մը` տպագիր արտադրանքի հասարակական օգտագործումը կազմակերպելու համար: Գրադարաններու դերն է տպագիր արտադրանքի հաւաքումը, պահպանումը, գիրքի ընթացքը, ընթերցողներուն գիրք սպասարկելը, ինչպէս նաեւ տեղեկութիւններու մատենագիտական աշխատանքը: ԽՍՀՄ-ի մէջ, ըստ նշանակութեան եւ գրքային հիմնադրամի կազմի ու աշխատանքի մեթոտին, գրադարանները կը բաժնուին երկու հիմնական տեսակի՝ մասսայական գիտակաեւ ու մասնագիտական Մասսայական գրադարաններու բաժնին կը պատկանին մշակութային տնօրինական կազմին մէջ գտնուող քաղաքային ու գիւղական, ինչպէս ձեռնարկութիւններու, ակումբներո ...

                                               

Հայրավանք

Հայրավանքի Սբ. Ստեփանոս եկեղեցին կառուցուած է 4-րդ դարուն՝ ունի քառակոնք կեդրոնագմբեթ հորինուածք եւ կը համարուի հայկական ճարտարապետութեան եզակի նմուշներէն, կառուցուած է բազալտէն, իսկ կամարները՝ ութանիստ թմբուկով գմբեթը՝ սրբատաշ տուֆէն։ 1211-ին եղբայրներ Յովհաննէս եւ Ներսէս վարդապետները, նորոգած են եկեղեցին ու կառուցած են երկսյուն, երդիկաւոր ութանիստ ու շթաքարեզարդ գմբեթով գաւիթ։ Հայրավանքի պարսպապատ փոքրիկ բակին մէջ, կան XVI դ. տապանաքարեր ու խաչքարեր, իսկ պարսպէն դուրս՝ խցերուեւև տնտեսական շէնքերու աւերակներն են։ Հայրավանքը գործած է մինչեւ՝ XIX դ։ 1980-ական թթ. վանքը նորոգուած է, եկեղեցւո ...

                                               

Պարոյր Սկայորդի

Կաղապար:Տեղեկաքարտ միապետ Պարոյր Սկայորդի, Ք.Ա. VII դարու Հայոց թագաւոր, կը նշուի Մովսէս Խորենացիի կողմէն։ Ըստ Պատմահոր տուեալներու, Պարւյր "ոչ փոքր օգնութիւն ցոյց տուած է մարացի Վարբակեսին՝ թագաւորութիւնը Սարդանապալէն վերցնելու" գործին մէջ, որովհետեւ Վարբակես իր կողմը գրաւած է "քաջ նախարար Պարոյրին՝ անոր խոստանալով թագաւորութեան պատիւ եւ ձեւ" ։ Խորենացի այնուհետեւ նշելով, որ մարացի Վարբակեսը Պարոյրին թագադրած է, անոր Հայոց առաջին թագաւորը։ Ան մեծ օգնութիւն ցոյց տուած է մարերու թագաւորին Ասորեստանը գրաւելու համար։ Հայ ժամանակակից ուսումնասիրողներէն ոմանք Պարոյրը կը նմանցնեն Ք.Ա. VII դարու ...

Գիրք
                                     

ⓘ Գիրք

Գիրք, ձեռագիր, տպագիր կամ այլ գրիչի վրայ գրական-գեղարուեստական, հասարակական-քաղաքական եւ գիտական բովանդակութեամբ ստեղծագործութիւն է։ Ներկայիս ամենաշատ տարածուածը թուղթի վրայ տպագրուած գիրքն է։

Գիրքը կազմուած է բնագիրէ, տիտղոսաթերթէ եւ կազմէ, եւ որ այս վերջինը երբեմն կունենայ կազմաշապիկ։ Տիտղոսաթերթին վրայ կը գրուին հեղինակին անունը եւ գիրքին վերնագիրը, հրատարակութեան վայրը եւ տեսակը, հրատարակչութիւնը եւ վերջապէս տպագութեան տարեթիւը։

Գիրքին սկզբնաւորումը կապուած է գիրի ստեղծման հետ, որ քանի մը հազար տարուան պատմութիւն կ՛ընդգրկէ։ Անցեալին բաբելոնցիները, ասորեստանցիները եւ այլ հին ժողովուրդներ ընդհանրապէս գրած են կաւէ պատրաստուած սալիկներու վրայ։ Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին այդ սալիկներուն վրայ գրուած գեղարուեստական հնագոյն՝ ասուրապապելական "Կիլկամեշ" դիւցազնավէպը մինչեւ այսօր պահպանուած է։ Այսպիսի ձեւով կազմուած գիրգերէն է ստեղծուած առաջին գրադարանները։ Չինաստանի մէջ գրած են բամբուկէ պատրաստուած շերտիկներու վրայ եւ շարած ամուր թելի մը վրայ։ Աւելի ուշ չինացիները գրած են մետաքսի վրայ, իսկ Ք․Ե․ 2-րդ դարէն սկսեալ՝ թուղթի։ Հին Եգիպտոսի մէջ նախ գրած են կաւէ սալիկներու, եւ այնուհետեւ՝ պապիրոսի վրայ, որ եղէգի կոխած շերտիկներ իրարու փակած քանի մը տասնեակ մեթր երկարութեամբ ժապաւեն էր եւ կը պահուէր գլանաձեւ փաթթուած։ Ք.Ա. 2-րդ դարուն Պերգամոն քաղաքին մէջ կենդանիներու կաշին օգտագործելով պատրաստուած է նոր գրանիւթ եւ քաղաքին անունով կոչուած է պերգամենտ։ Այն մեր գիտցած մագաղաթն է։ Մագաղաթէ ամենահին ձեռագիրը Հոմերոսի "Իլիական" բանաստեղծութիւնի՝ 3-րդ դարուն գրուած հատուած մըն է։ Մագաղաթը պապիրոսէն աւելի ճկուն ու ամուր էր, եւ դիւրութեամբ ծաւալուած, իսկ ծալլուածքի մասին մէջ թերթերը կարուած եւ միացուած էին իրար։ Միջնադարուն մագաղաթէ թերթերը կամփոփուէին կաշեպատ կամ լաթապատ փայտէ կազմի մէջ։

Գիրքի զարգացման եւ ժողովրդականացման խոշոր ազդակ էր Յոհան Գուտենբերգի տպագրութեան գիւտը 1447 թուականին, որ դարձաւ գիրքի տպագրութեան հիմքը։ Հայաստանի մէջ, թուղթը իբրեւեւ գրանիւթ, օգտագործուած է 8–9-րդ դարերու ընթացքին։ Տպագրութիւնը 15-րդ դարուն զգալիօրէն ազդած է գիրքի զարգացումն ու տարածումը։ Հայերէն առաջին գիրքերը՝ ձեռագիր մատեանները, ստեղծուած են V դարուն, հայոց գիրի գիւտէն ետք։ Պահպանուած հնագոյն ձեռագիր մատեանը VII դարուն ստեղծուած Վեհամօր Աւետարանն է։ Ձեռագիր մատեաններ ստեղծուած են մինչեւ 18-րդ դարուն վերջը։ Թուղթի վրայ մեզի հասած առաջին ձեռագիր գիրքը ընդօրինակուած է 981 թուին։ Մինչեւ 1800 թ. տպագրուած գիրքերը կը կոչուին հնատիպ։ Անոնք բազմաբովանդակ են, բայց կ՛ընդգրկեն կրօնական բնոյթի գիրքերը։ Հրատարակուած են քիչ տպաքանակներով, մեծամասնութեամբ՝ կաշեպատ զարդարուն կազմերով։ Հայերէն հնատիպ գիրքերուն թիւը կանցնի 1000-էն։ 1801-50 թուականներուն հրատարակուած է շուրջ 1700 անուն գիրք: Ներկայիս Հայաստանի եւ տարբեր երկիրներուն մէջ ամէն տարի լոյս կը տեսնէ հազարաւոր հայերէն գիրքեր։