Back

ⓘ Սմբատ Բիւրատ




Սմբատ Բիւրատ
                                     

ⓘ Սմբատ Բիւրատ

Սմբատ Բիւրատ, Զէյթուն - 26 Ապրիլ 1915, Այաշ, Անգարայի Վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն), Հայ մտաւորական մըն էր, գրագէտ եւ հասարակական գործիչ։ Ան նահատակուած է Հայոց Ցեղասպանութեան։

                                     

1. Կենսագրութիւն

Սմբատ Տէր Ղազարեան ծնած է Սուլէյմէնլի/Զէյթուն Մարտ 3 1862-ին։ 1871-ին, մեկնեցաւ դէպի Երուսաղէմ ուր յաճախած եւ աւարտած է Ժարանգաւորաց դպրոցը 1880 թուականին։ 1880-ին ուսումը շարունակած է Սորպոնի Համալսարանը։ Այս շրջանին ան հրատարակեց իր առաջին բանաստեղծութիւնը Եղիա Տէմիրճիպաշեանի փիլիսոփայական Երկրագունդ ամսագրին մէջ։

1885-ին Բիւրատ կը բանայ Հայկական դպրոց մը Սիսի Այսօր Քոզան Հայկական գիւղին մէջ, սակայն կարճ ժամանակ ետք կը փակէ եւ կը տեղափոխուի Պոլիս ու կը զբաղի գրականութեամբ։ Եղած է հնչակեան կուսակցութեան անդամ։

Իբրեւ քաղաքական գործիչ, ան ձերբակալուած է իր կնոջ հետ որ կոյրցաւ Թրքական բանտին մէջ եւ 5 տարի բանտի մէջ անցուցած է, Մարաշ, Հալէպի մէջ։ Զէյթունի հայերու կողմէն Ուիլիըմ Կլէտսթօնի ուղարկուած, Անգլիոյ վարչապետ, կը նկարագրէ Բիւրատի ձերբակալումը։

Այս շրջանին ձերբակալեցին եւ դաժան տառապանքներով եւ կարծր վերաբերմունքներով առաջնորդեց դէպի Մարաշի բանտը, Սմբատ Բիւրատ, միակ բանաստեղտը շրջանին, խելացի եւ կրթուած երիտասարդ մը որ սիրված էր իր բոլոր ժամանակակիցներուն կողմէն, եւ 20 տարի բացակայութենէն իսք վերադարցաւ իր ծնողքին, որոնց ձգած էր ինը տարեկանին դպրոց յաճավելու համար։ Աղքատ մարդը ձերբակալուած էր լերան տարածքը մտնելէ առաջ, ուր բուժուած էր իբր թափառաշրջիկ եւ անբուժ իր երկու զաւակներուն եւ կնոջ հետ։ Անոնք դաժանօրէն տառապեցան անօթութենէ եւ այլ պէտքերէ որոնք տանջեցին զանոնք 36 ժամ։

1895-ին ան արցակուած ու տեղափոխուած է դէպի Գահիրէ, ուր հիմնած է Հայկական Կեդրոնական գոլէճը եւ Նոր Օր օրաթերթը։ Երիտասարդ Թուրք Յեղափոխութենէն ետք, ան վերադարձած է Թուրքիա, ուր խմագրած է Փիւնիկ եւ Ղարաբաղ թերթերը եւ համագործակցեցած՝ Օսմանեան թուրքերու թերթերու հետ։ Ան նաեւ գրած է բազմաթիւ գործեր եւ հիմնած է հրատարկչական տուն։ Ան ընտրուած է իբր ազգային տեղակալ։

                                     

2. Երկերի մատենագիտութիւն

  • Վերջին բերդը կտտացող վէրքեր հայութեան սրտէն, Կ. Պոլիս, 1910, 185 էջ
  • Որդեսպան ծնողքը, Աղէքսանդրիա, 1932, 312 էջ
  • Աւարայրի արծիւը կամ Վարդանանք ողբերգութիւն, Կ. Պոլիս, 1909, 96 էջ
  • Ազատութեան համար: Զեյթունի վրէժը, հատ. Ա–Բ, Կ. Պոլիս, 1911, 960 էջ
  • Սմբատ Բյուրւստի վիպաշխարհը, Երեւան, 2002։
  • Սասունէն ետքը, հատ. Ա. Դիակապուտները, Կ. Պոլիս, 1911, 236 էջ
  • Կենսագրութիւն Տիգրան Երկաթ-ի, Աղէքսանդրիա, 1935, 96 էջ
  • Ազատութեան համար: Զեյթունի վրէժը, հատ. Ա–Բ, Աղէքսանդրիա, 1938, 456 էջ
  • Բանտէ բանտ, հատ. Ա–Ե, Կ. Պոլիս, 1927, 1024 էջ
  • Իննսունվեց արիւնի մէջէն, հատ. Ա–Զ, Կ. Պոլիս, 1910–1911, 1560 էջ
  • Ելտըզէ Սասուն, հատ. Ա–Ե, Կ. Պոլիս, 1910, 1308 էջ
  • Լեռներու տիրուհին, Աղէքսանդրիա, 1934, 215 էջ
  • Հայկական ընդհանուր պատմութիւն, Կ. Պոլիս, 1912, 296 էջ
  • Արիւնի ձորը, Կ. Պոլիս, 1919, 61 էջ
  • Բանտէ բանտ, հատ. Ա–Ե, Կ. Պոլիս, 1910–1911, 1048 էջ
  • Իննսունվեց արիւնի մէջէն, հատ. Ա–Զ, Աթէնք, 1934, 1488 էջ
  • Ելտըզի պօմպան, հատ. Ա–Բ, Կ. Պոլիս, 1912, 640 էջ
  • Տէմիր Մուշլու մշեցի կնոջ մը կեանքէն, Պուքրէշ, 1916, 32 էջ
  • Երկեր չափածո, արձակ և դրամատիկական գործեր, Երեւան, 2001, 348 էջ
  • Միւքէմմէլ եէմէք քիթապը, Կ. Պոլիս, 1926, 320 էջ
  • Արեւելեան խնդիր եւ Հայկական հարցը, Կ. Պոլիս, 1919, 48 էջ
  • Բանաստեղծական երկեր, Կ. Պոլիս, 1909, 48 էջ
  • Որդեսպան ծնողքը, Կ. Պոլիս, 1912, 232 էջ
  • Ելտըզէ Սասուն, Աղէքսանդրիա, 1935, 712 էջ
  • Վերջին բերդը կտտացող վէրքեր հայութեան սրտէն, Հալէպ, 1929, 188 էջ
  • Վարդանանք, Ռիչմոնդ, 1967, 64 էջ
  • Տէմիր Մուշլու մշեցի կնոջ մը կեանքէն, Կ. Պոլիս, 1911, 28 էջ
  • Ելտըզի պօմպան, Աղէքսանդրիա, 1935, 232 էջ
  • Աւարայրի արծիւը կամ Վարդանանք ողբերգութիւն, Պէյրութ, 1933, 76 էջ
  • Զեյթունցի վարդապետը կամ Գրիգորիս Ծ. վ. Աբարդեանց, Կ. Պոլիս, 1910, 40 էջ
  • Սասունէն ետքը, հատ. Բ. Դէպի Եըլտըզ, Կ. Պոլիս, 1911, 272 էջ