Back

ⓘ Մինաս Աւետիսեան (գեղանկարիչ)




Մինաս Աւետիսեան (գեղանկարիչ)
                                     

ⓘ Մինաս Աւետիսեան (գեղանկարիչ)

Մինաս Կարապետ Աւետիսեան, հայ նշանաւոր գեղանկարիչ։ 20-րդ դարու երկրորդ կէսի հայ կերպարուեստի ամենակարկառուն ներկայացուցիչներէն մէկը։

Ծնած է 1928 թուականի Յուլիս 20–ին, Ջաջուռ այժմ՝ ՀՀ Շիրակի մարզի մէջ։ Համեմատաբար ուշ սկսած է զբաղիլ գեղանկարչութեամբ։ Պատանի հասակին տարուած է Մարտիրոս Սարեանի արուեստով։ Առաջին անգամ կենդանի նկարչին հետ ծանօթացած է 18 տարեկանին։ Մինասի գեղարուեստական եւ գեղագիտական զարգացման գործին մէջ մեծ ազդեցութիւն ունեցած են Հայկական մանրանկարչութիւնը, եւ իտալական վերածնունդի նկարչութիւնը, որուն հետ ծանօթացած է Լենինկրատի եղած ընթացքին՝ ուսանելու տարիներուն։

Մինասը ստեղծած է հայկական գիւղաշխարհն արտացոլող համադրութիւններ, բնանկարներ, ինչպէս նաեւ՝ դիմանկարներ, նաթիւրմորթներ, որմնանկարներ։ Մինասի ստեղծագործութիւնները իւրահատուկ են իրենց գունային ուժեղ հակադրութիւններով, որոնք կ՛արտայայեն լուսաւոր, քնարական տրամադրութիւններ, երբեմն՝ ողբերգական շեշտերով։ Անրադարձած է նկարչութեան բոլոր ոլորտներուն՝ գեղանկարչութիւն, գծանկարչութիւն, որմնանկարչութիւն, բեմանկարչութիւն եւն.։ Մինասի նկարները յայտնի են իրենց գունային կտրուկ հակադրութիւններով։ Յայտնի նկարներէն մի քանին կապուած են հայ ժողովուրդի անցեալին՝ յատկապես 1915 թուականի հայկական ջարդերուն, որոնցմէ մազապուրծ եղած են նաեւ նկարիչի ծնողները։ Այդ ժամանակաշրջանին կը պատկանին 1965-67 թուականներու ստեղծուած "Ճանապարհ. Ծնողներիս Յիշողութիւնները", "Տէր-Զօրի Ճանապարհին" 1964 կտաւները։ Մինասի հասուն ստեղծագործական կեանքը տեւած է 15 տարի՝ 1960–1975 թուականներ, որուն ընթացքին նկարիչը ստեղծած է մօտ հինգ հարիւր մեծ ու փոքր կտաւ, մօտաւորապէս նոյնքան գծանկար, քսան մեծածաւալ որմնանկար, մէկ տասնեակէ աւելի պալէթային ու թատերական ձեւաւորումներ։

1975 Փետրուար 16-ին Մինաս Երեւանի մէջ կենթարկուի ինքնաշարժի արկածի։ Կը վախճանուի մէկ շաբաթ ետք՝ Փետրուար 23-ին։

                                     

1. Կենսագրութիւն

Ծնողները

Մինասի հայրը՝ Կարապետը, մշեցի դարբին էր։ Մինասի մայրը՝ Սոֆոն, կարսեցի քահանայի դուստր էր։

Ընտանիք

1964 թ. Մինասը ամուսնանում է նկարչուհի Գայանէ Մամաջանեանի հետ։ 1966 թուականին կը ծնի առաջնեկը՝ Արմանը։ 1969 թուականին ծնած է կրտսեր որդին՝ Նարեկ Աւետիսեանը, որ նոյնպէս նկարիչ է։

                                     

1.1. Կենսագրութիւն Մանկութիւն եւ Պատանեկութիւն։ Առաջին ծանօթութիւնը Արուեստի Հետ

  • 1928 Ջաջուռի մէջ կը ծնի ապագայ նկարիչ Մինաս Կարապետ Աւետիսեան։

Պատերազմի տարիներուն պատանի Մինաս պատահականօրէն կը հանդիպի նկարիչ Յակոբ Անանիկեանի հետ, որ բախտորոշ կը դառնայ Մինասի համար։

                                     

1.2. Կենսագրութիւն Ուսում։ Լենինկրատ։ Վերադարձ մինչեւ 1960

Գեղագիտական կրթութիւնը նկարիչը ստացած է Փանոս Թերլեմեզեանի Անուան Գեղարուեստի Ուսումնարանէն ներս, այնուհետեւ ուսանած է "Երեւանի Պետական Գեղարուեստաթատերական Հիմնարկ" էն ներս, ապա տեղափոխուած է Լենինկրատի Ռեպինի անուան Գեղարուեստի ակադեմիա, զոր աւարտած է 1960 թուականին։

  • 1947-52 կ՛ուսանի եւ կ՛աւարտէ Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը ԵԳՈԻ։
  • 1960 կը վերադառնայ Երեւան։
  • 1953-60 կը տեղափոխուի եւ կը սորվի Լենինկրատի Ի. Ռեպինի անուան Գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան հիմնարկին մէջ Ա. Զայցեւի եւ Լ. Խուտեաքովի արուեստանոցին մէջ։ Տիպլոմային աշխատանքի ղեկավարը եղած է Պորիս Եոհանսընը։
  • 1952 կ՛ընդունուի Երեւանի Գեղարուեստաթատերական հիմնարկ։
                                     

1.3. Կենսագրութիւն 1960-1970

  • 1968 առաջին անգամ շարժանկար։ Ի մէջ կը նկարահանուի. Միքայէլ Վարդանովի "Հայկական Հողի Գոյնը" ֆիլմին մէջ
  • 1962 կը մասնակցի "Հինգի Ցուցահանդէսին" ։ Դառնում է ՍՍՀՄ նկարիչներու միութեան անդամ։

:

  • 1970 Մոսկուայի "Սովետսկի խուդոժնիկ" հրատարակչութիւնը լոյս կ՛ընծայէ Հենրիկ Իգիթեանի "Մինաս Աւետիսեան" մենագրութիւնը։
  • 1968 կ՛արժանանայ ՀՍՍՀ վաստակաւոր նկարչի կոչման։
  • 1972 Յունուար 1-ի լոյս 2-ի գիշերը հրդեհ կը բռնկուի նկարչին արուեստանոցէն ներս, եւ կ՛այրին այնտեղ հաւաքուած բոլոր գործերը, անոնց կարգին նաեւ Փարիզի մէջ կազմակերպուելիք անհատական ցուցահանդէսի համար հաւաքած աշխատանքները Մօտ 300 աշխատանք, որոնցմէ 120–ը՝ գեղանկարներ, անձնական արխիւը նամակներ եւ այլն։
                                     

1.4. Կենսագրութիւն Արուեստանոցի Հրդեհը։ Մինասը եւ ՔԿՊ-ն

  • 1972–ի Յունուար 1-ին, աղետալի հրդեհի պատճառով կ՛այրին Մինասի արհեստանոցէն ներս գտնուող բոլոր կտաւները՝ թիւով մօտ 300 աշխատանք։ Անոնց կարգին նաեւ հարիւրէ աւելի աւարտած նկարներ, որոնք նախատեսուած էին անհատական ցուցահանդէսի համար, զոհ դարձան կրակին։
                                     

1.5. Կենսագրութիւն Ընտանիք

1964 թ. Մինասը ամուսնանում է նկարչուհի Գայանէ Մամաջանեանի հետ։ 1966 թուականին կը ծնի առաջնեկը՝ Արմանը։ 1969 թուականին ծնած է կրտսեր որդին՝ Նարեկ Աւետիսեանը, որ նոյնպէս նկարիչ է։

                                     

1.6. Կենսագրութիւն Մահը

  • 1975 կը մահուան ինքնաշարժի արկածէ։

Հայ նկարիչը 1975 թուականի Փետրուար 16-ին Երեւանի մէւ ենթարկուած է ինքնաշարժի արկածի՝ ոմն թաքսիի վարորդ Ժորա Յովսէփեանի կողմէ, եւ չգալով գիտակցութեան՝ Փետրուարի 23-ին կնքած է իր մահկանացուն։

Մինաս Աւետիսեանի մահուան հանգամանքները մինչ օրս կը մնան չպարզուած։

                                     

2. Ստեղծագործութիւն

Ընդհանուր բնութագիր

Մինաս՝ համեմատաբար ուշ սկսելով զբաղիլ գեղանկարչութեամբ, ուղղակի ուշադրութիւն կը գրաւէ իր անսովոր մտածողութեամբ։ 1960-ին անհատական ցուցահանդէսէն ետք, կարծիքները հակասական էին։ Որոշ արուեստաբաններ թերահաւատօրէն կը նայէին Մինասի աշխատանքներուն։ Նկարիչի հիմնական թեմաներէն մէկը Ջաջուռի բնաշխարհն է, այն տունը, ուր ծնած է նկարիչը, մայրը՝ դրան շեմին կանգնած, ձեռքերը խաչած, հայրենի լեռները, բնաշխահրը։

Մօր հետ Կապուած ըլլալով եւ շուտ կորսնցնելով զինք, Մինաս Մօր թեմային անդրադարձած է իր բոլոր աշխատանքներուն մէջ՝ եւ՛ գեղանկարներուն, ե՛ւ որմնանկարներուն, եւ՛ գծանկարներումն մէջ։

Անոր ներկապնակին մէջ կը գերակշռեն կարմիրը, կապոյտը, նարնջագոյնը, դեղինը…

Մանկութեան օրերուն գիւղին մէջ ստացած տպաւորութիւններէն կը բխին նկարիչին ամենավառ ու գունեղ ներդաշնակ կտաւները. ։ Եզակի հետաքրքրութիւն կը ներկայացնէ ջաջուռեան պատկերաշարը։ "Ջաջուռ" բնանկարը համադրութիւն է այն առաւել արժէքաւորի, որ նկարիչը ձեռք բերած է բնութիւնը պատկերող իր բազմաթիւ կտաւներուն մէջ։