Back

ⓘ Արցունքոտութիւն




Արցունքոտութիւն
                                     

ⓘ Արցունքոտութիւն

Արցունքը ջրանման թափանցիկ հեղուկ մըն է։ Անիկա կարտադրուի արցունքաբեր գեղձերու մէջ։ Ամէն անհատ ունի արցունքաբեր երկու գեղձ։ Անոնցմէ իւրաքանչիւրը կը գտնուի աչքին արտաքին ծայրամասի վերի բաժնին մէջ։ Կը ծառայէ աչքին մակերեսը իւղոտելու եւ մաքրելու օտար մարմիններէ։ Արցունքը կարտադրուի շարունակ։ Բնականօրէն օրական կարտադրուի 0.75-1.1 կրամ արցունք։ Անոր արտադրութիւնը կը նուազի ծերութեան ժամանակ։ Կը պարունակէ՝ ջուր, լորձանիւթ, ճարպ, շաքար, նատրիոմ, կալիոմ եւ այլ քիմիական նիւթեր, օրինակ՝ լայսոզայմ, որ խմորիչ նիւթ մըն է եւ կը պայքարի մանրէներուն դէմ։

                                     

1. Արտադրում

Արցունքը արտադրուելէ ետք արցունքաբեր գեղձերու մէջ, դուրս կը հոսի արտաթորիչ ծորաններէ excretory ducts եւ կը հասնի աչքին մակերեսը՝ ծածկելով ամբողջ ակնագունդը եւ կը տարածուի ակնագունդին եւ կոպերուն միջեւ։ Անիկա կուղղուի դէպի արցունքի լիճը lacrimal lake, որ կը գտնուի աչքին ներքին անկիւնը։ Հոնկէ կուղղուի դէպի արցունքի ծորանիկները lacrimal canaliculi, որոնք կը բացուին արցունքապարկին lacrimal sac մէջ եւ վերջապէս կը հասնի արտասուաքթային ծորան nasolacrimal duct եւ հոնկէ՝ քթախորշ։

                                     

1.1. Արտադրում Գոյութիւն ունին արցունքի երկու տեսակներ`

  • Ոչ բնախօսական արցունք, որ կը յառաջանայ արցունքաբեր գեղձերու հակազդեցութեամբ՝ տարբեր ազդակներու գոյութեան պարագային։ Այս ազդակներն են՝
  • Բնախօսական physiologic արցունք, որ անդադար կարտադրուի արցունքաբեր գեղձերու մէջ՝ առանց որեւէ մէկ ներքին կամ արտաքին գրգռիչ ազդակի։
                                     

1.2. Արտադրում Աչքի մակերեսի գրգռութիւն, որ կը յառաջանայ`

  • Լալ, որ կը յառաջանայ դրական եւ բացասական զգացական ազդակներով, օրինակ՝ ուրախութիւն, խնդուք, հրճուանք, ճնշուածութիւն, ցաւ, բարկութիւն, մտահոգութիւն, յուզում եւ տառապանք։
  • Տեղային գրգիռներով, օրինակ՝ կոպի ծայրամասի եւ թարթիչներու ներշրջում entropion, կամ արտաշրջում ectropion, երկարատեւ ակնազօդաբորբ chronic conjunctivitis, եղջերիկի մակերեսի վնասում cornea trauma, աչքի անօթապատեանի բորբոքում uveitis, սողնախտային ակնազօդաբորբ herpetic conjunctivitis, քիմիական դարմանումchemotherapy եւ աչքի դեղ-կաթիլներու հակազդեցութիւն։
  • Հոտառութեան եւ համի ջղածայրամասերու գրգռութիւն, որ կը յառաջանայ որոշ գրգռիչներով, օրինակ՝ հոտաւէտ սննդեղէններ եւ համադամ ու տաք կամ պաղ կերակուրներ,
  • Հազալ, փսխել եւ յօրանջել,
  • Արտաքին գրգիռներով, օրինակ՝ փոշի, հոտ, կազ, շոգի եւ օտար մարմիններ.
  • Քթաբորբ rhinitis եւ մարմնական ընդհանուր գերզգայնութիւն,

Վերոյիշեալ ազդակներէն որեւէ մէկուն գոյութեան պարագային արցունքաբեր գեղձերը կը հակազդեն եւ կարտադրեն ոչ բնախօսական արցունքը։



                                     

2. Յաւելեալ

Արցունքը կը կազմէ երկրորդ շերտը այն ջրանման թափանցիկ թաղանթին, որ կազմուած է երեք շերտերէ, եւ որ կը ծածկէ եղջերիկը բնական պայմաններու մէջ։ այս երեք շերտերուն մանրամասնութիւններն են՝

  • Բնական պայմաններու մէջ արցունքը նշմարելի չըլլար, որովհետեւ անոր արտադրութիւնը կըլլայ բնական քանակութեամբ եւ անոր հոսքը դէպի քիթ տեղի կունենայ սահուն ձեւով, առանց որեւէ արգելքի։ Յաճախ արցունքը նշմարելի կըլլայ եւ այս երեւոյթը կը կոչենք արցունքոտութիւն tearing
  • Խլնային շերտ mucous layer, որ կարտադրուի ակնազօդի conjunctiva գաւաթանման goblet բջիջներու կողմէ. անիկա ուղղակի յարաբերութեան մէջ է եղջերիկին հետ։
  • Ճարպային շերտ fatty layer, որ կը պարունակէ իւղեր։ Ասոնք կարտադրուին կոպաճարպագեղձերու meibomian, tarsal glands կողմէ։ Այս շերտը կը ծածկէ երկրորդ շերտը եւ հաղորդակցութեան մէջ է արտաքին աշխարհին հետ։
  • Ջրածին aqueous շերտը, որ կը տարածուի խլնային շերտին վրայ։ Այս ջրածին շերտը կազմուած է արցունքէ, որուն հիմնական բաղադրութիւնը կազմուած է ջուրէ եւ բնասպիտներէ։
                                     

3. Ինչո՞ւ Մեր Աչքերը Կարցունքոտին

Ոչ բնախօսական արցունքի արտադրութիւն, որուն մանրամասնութիւնները յիշուեցան վերեւ եւ կամ արտասուաքթային խողովակի nasolacrimal duct խցում, որ կը պատահի երկու ձեւերով.

  • Ընդոծին congenital խցում,

Այս պարագային արտասուաքթային խողովակի վերջաւորութիւնը խցուած կըլլայ թաղանթով մը, ուստի արցունքը կը կուտակուի խողովակին մէջ եւ կը յառաջանայ արտասուաքթային խողովակի թարախոտ բորբոքում։ Թարախի ետհոսքը աչքին մէջ կը յառաջացնէ մնայուն ակնազօդաբորբ։

  • Արցունքաբեր գեղձի բորբոքում. տեղի կունենայ արցունքի գերարտադրութիւն։
  • Մնայուն քթաբորբ,
  • Օտար մարմինի մը մուտքը քիթէն դէպի խողովակ,
  • Քիթի խցում,
  • Քիթի ուղղակի հարուած-վնաս,
  • Ձեռք բերովի acquered խցում, որ կը յառաջանայ հետեւեալ ախտապատճառներով.
  • Արտասուաբեր խողովակի բորբոքում,
  • Խողովակի նեղացում ծերութեան պատճառով,
  • Արտասուաքթային խողովակի ուռ,
  • Խլիրդի քիմիական դարմանում,
  • Քիթի խոռոչներու վիրահատում,
  • Արտասուապարկի բորբոքում dacryocystitis. տեղի կունենայ արտասուաբեր խողովակի սկզբնաւորութեան նեղացում եւ արցունքի ետհոսք դէպի աչքի մակերեսը։

Արցունքոտութեան հետ միատեղ կրնան պատահիլ աչքի քերուըտուք, ցաւ եւ օտար մարմնի զգացում քիթին կամ աչքին մէջ։

Արցունքոտութեան ախտաճանաչումին համար կատարուելու է՝ արտասուաքթային խողովակի նկարում dacryocystography, համակարգչային շերտագրական նկարում CT Scan եւ քիթի դիտում rhinoscopy.

Արցունքոտութիւնը կը դարմանուի վերջնականապէս դարմանելով անոր հիմնական ախտապատճառը։ Յաճախ կը կատարուին հետեւեալ դարմանումի միջոցները.

  • Գերզգայնութեան դարմանում,
  • Արցունքապարկի մանրէական բորբոքում dacryocystitis
  • Երկարատեւ արցունքոտութիւնը կը յառաջացնէ հետեւեալ բարդութիւնները.
  • Տեսողութեան խանգարումներ՝ արցունքի որակի եւ քանակի փոփոխութիւններով,
  • Լուալirrigate արտասուաբեր խողովակը յատուկ հեղուկով մը,
  • Զննաձողել probe նեղցած խողովակը,
  • Վիրահատել արտասուաբեր խողովակի ընդոծին խցումը,
  • Մնայուն ակնազօդաբորբ,
  • Հաստատել արուեստական խողովակ արտասուաբեր պարկի եւ քիթի միջեւ,
  • Օտար մարմնի արտահանում,
  • Վիրահատել կոպի ծայրամասի եւ թարթիչներու ներշրջումը եւ կամ արտաշրջումը։

Իսկ անբաւարար արցունքի արտադրութեամբ կը յառաջանայ եղջերիկի եւ շաղկապենի բորբոքում keratoconjunctivitis, որ կը կոչուի նաեւ աչքի մակերեսի չորութիւն։