Back

ⓘ Արժանթին




                                               

Անտեան Լեռնաշղթայ

Անտեան Լեռնաշղթայ, հարաւային Ամերիկայի մէջ, Վենեզուէլա, Գոլոմպիա, Էքուատօր, Փերու, Պոլիվիա, Արժանթին եւ Չիլիի հողամասերուն վրայ գտնուող, Խաղաղական Ովկիանոսին զուգահեռ Հիւսիսէն Հարաւ շուրջ 7000 քմ. երկարող Անտեան լեռները աշխարհի ամենաերկայն լեռնաշղթան է: Ագօնգակուան 6962 մեթր բարձրութեամբ Անտեան լեռնաշղթային ամենաբարձր լեռն է: Անտեան լեռները 60 միլիոն տարի առաջ կազմուած են: Անտեան լեռնաշղթային վրայ մօտաւորապէս 5000մ. 3000մ. եւ 2000մ. բարձրութեամբ լեռներ կան: Անտեան լեռնաշղթային վրայ ինչպէս մարած, նոյնպէս ալ տակաւին ժայթքող հրաբուխներ կը գտնուին: Հարաւային եւ Կեդրոնական Փերու, Հարաւային Չիլի ...

                                               

Հարաւային Ամերիկայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ

Ափրիկէի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ Եւրոպայի եՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ Համաշխարհային ժառանգութիւն Ասիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ Օվկիանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ ԵՈՒՆԵՍՔՕ Հյուսիսային Ամերիկայում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

Արժանթին
                                     

ⓘ Արժանթին

Արժանթինի կենդանական աշխարհը թէեւ այնքան ալ հարուստ եւ բազմազան չէ, ինչպէս Լատինական Ամերիկայի այլ երկիրներուն մէջ, բայց ունի բաւական շատ էնտէմիկ տեսակներ: Գրեթէ բոլոր այդ կենդանիները կը բնակին Անտերիի մէջ եւ այդ շրջանի նախալեռներուն մէջ, ինչպէս նաեւ Բաթակոնիայի քիչ բնակեցուած շրջանին մէջ: Փունա էքօտարածքին մէջ կը բնակի մնացուկային ակնոցաւոր արջը:

Բաթակոնիայի Patagonia բաց կիսանապատային տարածքներուն մէջ եւ Չաքոյի սաւանաներուն այսինքն՝ արօտադաշտերուն մէջ տարածուած է փուման: Անտերիի մէջ կը հանդիպին նաեւ փափուկ բուրդ ունեցող վիքունեան եւ նուրբ արծաթափայլ մորթով շինշիլան: Սակայն ինչպէս անոնք, այնպէս ալ միւսները ենթարկուեր են գրեթէ ամբողջական ոչնչացման: Շատ են կրծողները եւ զրահակիրները: Չաքոյի, Արժանթինական Միջագետքի եւ Բաթակոնիայի մէջ լայնօրէն տարածուած են նութրիաները, ջրասամոյրները:

Ճահճուտներուն մէջ եւ լիճերուն՝ ամէնուրեք կը բնակին ջրային թռչունները, որոնցմէ շատերը կառանձնանան իրենց վառ գոյնով։ Ջրամբարներու ափերուն կարելի է տեսնել ֆլամինկօ, ձկնկուլ: Անտառներուն մէջ կան քոլիպրիներ, որոնց թիւին մէջ կան էնտէմիք տեսակներ, օրինակ, այսպէս կոչուած, ճախրող զմրուխտը Բաթակոնիայի "Անտեր" լեռներուն The Andes, Andes Mountains or Andean Mountains վրայ: Արժանթինի մէջ բնակող Furnarius rufus թռչունը 1928 թուականին դարձեր է երկրի ազգային խորհրդանիշներէն մէկը:

Վալտես թերակղզին կենդանիներու եղանակային չուի կեդրոններէն մէկն է: Յունիսէն մինչեւ Դեկտեմբեր այստեղ լողալով ափ կը հասնին հարաւային հարթ կէտերը, Սեպտեմբերէն մինչեւ Մարտ-Ապրիլը` մակելանեան փինկուինները եւ խոյատելֆինները, Դեկտեմբերէն մինչեւ Մարտը` մոխրագոյն տելֆինները: Ողջ տարին այստեղ կարելի է հանդիպիլ պիսակաւոր տելֆիններու, ծովափղերու, ծովառիւծներու, կուանաքոյի, Բաթակոնիական ճագարներու, նանտուներու, գորշ աղուէսներու եւ զրահակիրներու։

                                     

1. Տնտեսութիւն

Արժանթինը արագ զարգացող գիւղատնտեսական-արդիւնաբերական պետութիւն է: 1990-ականներու սկիզբը երկիրը աշխուժօրէն կը վարէ սեփականաշնորհման եւ արտասահմանեան դրամագլուխի աւելի լայն ներգրաւման քաղաքականութիւն: Mercosur-ի Հարաւային Ամերիկայի երկիրներու ընդհանուր շուկայ մուտքը զգալիօրէն ընդլայներ է Արժանթինի ներքին շուկան: Արժանթինի համար բնորոշ է մշակող արդիւնաբերութեան գերակշռութիւնը, իսկ այդ ոլորտին մէջ կը գերիշխէ ծանր արդիւնաբերութիւնը: Սակայն աւանդական ճիւղերը` թեթեւ եւ, յատկապէս, սնունդի արդիւնաբերութիւնը, առաջուան պէս կը զբաղեցնեն, կարեւոր տեղ կը գրաւեն եւ ունին արտահանման նշանակութիւն:

Այնուամենայնիւ, չմտածուած բարեփոխումներու անցկացման պատճառով 2001 թուականի տնտեսական ճգնաժամը յանգեցուցեր է ընկերային լարուածութիւնը եւ պարտազանցման զգալի աճը պետական պարտքի գումարն այդ պահին կազմեր է 132 միլիար տոլար, որը պարտազանցման խոշորագոյնը դարձեր է պատմութեան մէջ:

Արդիւնաբերութեան տեղաբաշխման համար բնորոշ է տարածքային բարձր համակեդրրոնացումը: Ծանր արդիւնաբերութեան արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու զգալի մասը կեդրոնացած է "Փարանայ" ի ստորին աւազաններուն, Պուէնոս Այրեսի եւ Ռոսարիոյի միջեւ արդիւնաբերական գօտիին մէջ: Արդիւնաբերական արտադրանքի աւելի քան կէսը կարտադրուի Մեծ Պուէնոս Այրեսի մէջ:

Նաֆթի արդիւնահանմամբ երկիրը Լատինական Ամերիկայի մէջ չորրորդ տեղը կը գրաւէ Վենեզուելայէն, Էքուատորէն եւ Պրազիլէն յետոյ: Արդիւնահանումը լիովին կը բաւարարէ երկրի կարիքները, եւ պետութիւնը նաֆթ չի ներմուծեր:

Արժանթինը ուրանի պաշարներով առաջատար երկիրներու տասնեակի մէջ է։ Երկիրը յայտնի է միջուկային ուժականութեան եւ ուրանի արդիւնաբերութեան ոլորտի մէջ իր գիտական մշակումներով INVAP, Nucleoeléctrica Argentina:

Երկրի սեւ մետալուրկիան ամենահինն է մայրցամաքի մէջ, բայց հումքի պակասի պատճառով կը զարգանայ բաւականին դանդաղ պատճառով: Հումքի մեծ մասը պէտք է ներմուծել:

Գունաւոր մետաղի ճիւղերէն զարգացած են կապարի, ցինկի, պղինձի, ալիւմինի արտադրութիւնը` սեփական եւ դուրսէն բերուող հումքի հիման վրայ։

Մեքենաշինութիւնը ծանր արդիւնաբերութեան մէջ առաջատար է արտադրանքի արժէքով: Առաւել զարգացած են փոխադրամիջոցներու մեքենաշինութիւնը, գիւղատնտեսական մեքենաշինութիւնը, սնունդի արդիւնաբերութեան համար սարքաւորումներու, ելեկտրա-ճարտարագիտական արտադրութիւնը IBM, Siemens գործարաններ: Փոխադրամիջոցներու մեքենաշինութեան առաջատարն է ինքնաշարժի շինութիւնը Պուէնոս Այրես, Քորտովա, զարգացած են նաւաշինութիւնն ու նաւանորոգումը Պուէնոս Այրես, Էնսենատա, օդանաւա-շինութիւնը եւ ուղղաթիռներու արտադրութիւնը Cicaré, AeroDreams Քորտովա, Պուէնոս Այրես:

Արտահանման ճիւղերու շարքին մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւեն մսամթերքի արտադրութիւնը՝ աւանդական եւ երկրի համար իւրայատուկ ճիւղը: Արժանթինը կը դասուի միսի, գլխաւորապէս կովու միսի եւ ատոր արտահանողներու ամենամեծ չափով արտադրողներու թիւը։ Սնունդի արդիւնաբերութեան այլ ճիւղերէն արտահանման նշանակութիւն ունին բուսական իւղերու արտադրութիւնը, վերջին տարիներուն՝ սոյայի, ինչպէս նաեւ ալրաղացման, ձէթի արդիւնաբերութիւնն ու գինեգործութիւնը: Ներքին շուկան կեդրոնացած է պտուղ-բանջարեղէնի, պահածոներու, շաքարի արդիւնաբերութեան, ըմպելիքներու արտադրութեան վրայ:

Արժանթինի գիւղատնտեսութեան տարբերակիչ առանձնայատկութիւնը Լատինական Ամերիկայի այլ երկիրներու համեմատ այն է, որ այն ոչ միայն լիովին կապահովէ իրեն սննդամթերքով, այլեւ կարտահանէ այն ընդ որուն, գիւղատնտեսութեամբ զբաղուած է աշխատողներու միայն 2 տոկոսը: Մէկ շունչի հաշիւով պարենամթերքի սպառման ցուցանիշով երկիրը կը գերազանցէ տարածաշրջանի միւս երկիրներուն 1-ին հորիզոնական: Գիւղատնտեսութեան եւ անասնաբուծութեան արտադրանքը կու գայ արտահանման եկամուտներու աւելի քան 50 տոկոսը: Խոշոր եղջերաւոր անասուններու գլխաքանակով Արժանթինը կը զբաղեցնէ 6-րդ տեղը աշխարհի մէջ: Մէկ շունչի հաշիւով միսի արտադրութեան ցուցանիշով՝ 5-րդը, իսկ ատոր սպառման ցուցանիշով՝ առաջինը: Միսը արժանթինցիներու ազգային ուտեստն է:

Բուսաբուծութեան մէջ հիմնական տեղը աւանդաբար կը զբաղեցնեն արտահանման նշանակութիւն ունեցող հացահատիկային, ձիթատու եւ ծխախոտային մշակաբոյսերը: Ցորենի եւ ծխախոտի հաւաքով Արժանթինը աշխարհի առաջատար երկիրներէն մէկն է: Համաշխարհային դրամատան տուեալներով՝ 2012 թուականին երկիրը ցորենի արտահանման ցուցանիշով աշխարհի մէջ ունի 6-րդ տեղը 8.4 միլիոն թոն: Բացի այդ, Արժանթինը հաւկիթի, կաթի, գարիի եւ ծխախոտի կարեւորագոյն արտահանողն է:

Արժանթինի մէջ աշխատանքի վարձատրութեան միջին չափը, 2018 թուականի Սեպտեմբերի դրութեամբ, կը կազմէ 31.898 փեսօ 401.000 դրամ: 1 Հոկտեմբեր 2019 թուականէն աշխատանքի վարձատրութեան նուազագոյն չափը կը կազմէ 16.875 փեսօ 135.000 դրամ եւ 14.512.5 փեսօ 14% եկամտահարկը հանելէն ետք: