Back

ⓘ Արկամ Այվազեան




Արկամ Այվազեան
                                     

ⓘ Արկամ Այվազեան

Արկամ Արարատի Այվզեան հայ հնագէտ, պատմաբան, լրագրող եւ հետազոտող: Ծնած Առինջի մէջ, Ինքնավար Սովետական Նախիջեւանի մէջ, եւ ծանօթ է իր հայկական մշակոյթի մասին գիրքերով, ինչպէս նաեւ մենագիրներով: Ան գիրքեր գրած է Հին Ջուղայի եւ Ագուլիսի մասին, եւ իր երկերը կը փաղկանան 200-է աւելի գործերէ, գրեթէ հայերէնով:

                                     

1. Կենսագրութիւն

Այվազեան աշխատած է Յուշարձաններու Պաշտպանութեան Վարչութեան մէջ Սովետական Հայաստանի մէջ, ինչպէս նաեւ ՀՀ ԳԱԱ Արուեստի Ինստիտուտէն եւ ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտութեան եւ Ազգագրութեան Ինստիտուտէն ներս: Իր արխիւները կը ներառեն գրեթէ 10.000 պատկերներ, աշխարհի ամէնէն մեծ Հայկական ճարտարագիտութեան հաւաքածոն:

                                     

2. Պարգեւներ

  • Նախիջեւանի յուշարձաններու պահպանման, ճանաչման, ուսումնասիրման իր արդիւնաւետ աշխատանքի համար Այվազեան պարգեւատրուա է ՀՀ Ազգային Գրադարանի "Յակոբ Մեղապարտ" եւ ՀՀ վարչապետի մեդտալներով։
  • 2010 թուականին անոր շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահի Մրցանակը։
  • 2009 թուականին արժանացած է Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչի կոչմանը։
                                     

3.1. Երկեր Գիրքեր

  • Նախիջևանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Գ, Գողթն գավառ, Եր., 2007, 304 էջ։
  • Ագուլիս, Եր., 1984, 224 էջ։
  • Նախիջևանի ԻԽՍՀ հայկական հուշարձանները համահավաք ցուցակ, Եր., 1986, 224 էջ
  • Նախիջևանի խաչքարերը հայերէն, անգլերէն, Եր., 1996, 80 էջ։
  • Նախիջևանի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Եր., 1978, 134 էջ։
  • Նախիջևանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Ա, Ջուղա, Եր., 2004, 312 էջ
  • Մեզ պետք են մտքի զորավարներ, երրորդ հատոր, Եր., 220, 340 էջ։
  • Նախիջևան. Գիրք հուշարձանաց, Եր., 1990, 368 էջ։
  • Նախիջևան. Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ, Եր., 1995, 368 էջ։
  • The Destrucion of Jugha and the ehtire Armenian Cultural Heritage in Nakhijevan, Bern, 2009, 92 p.։
  • Նախիջևանի որմնանկարչական արվեստը, Եր., 1998, 112 էջ։
  • Գարեգին Սարգսյան, Եր․, 2018, 260 էջ։
  • Ագուլիսի բարբառի մասունքներ երկրորդ հրատարակություն, Եր., 2012, 616 էջ։
  • Նախիջևանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Զ, Ճահուկ-Շահապոնք գավառ, Եր., 2010, 228 էջ
  • Ջուղայի կործանված խաչքարերի սիմֆոնիան, Եր., 2007, 270 էջ
  • The Historical Monuments of Nakhichevan, Detroit, 1990, 152 p.
  • Նախիջևանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Դ, Երնջակ գավառ, Եր., 2008, 396 էջ
  • Նախիջևանյան մտորումներ-էսքիզներ, Եր., 2019, 764 էջ։
  • Արիստակես Զարգարյան, Եր․, 2017, 208 էջ։
  • Ջուղա, Եր., 1984, 152 էջ։
  • Աժդանական կամ Վիշապասար, Եր., 2014, 64 էջ։
  • Ագուլիսի 1919 թ. Ողբերգություն-եղեռնը, Եր., 2013, 300 էջ։
  • Նախիջեվան. պատմական վկայախոսների պատկերացոյց հուշարձանների ուղեցույց-քարտեզ, Եր., 2006, 1 թերթով 0.70սմx1մ, երկկողմյա, հուշարձանների շուրջ 160 գունավոր պատկերազարդմամբ։ 2 տպ. մամուլ։
  • Հայկական կիրառական արվեստի 16-19-րդ դդ. մետաղյա իրեր և գործվածքներ, պրակ 4-րդ, Եր., 2016, 128 էջ։
  • Քյոթահիայի հախճապակեգործության մի կարևոր հավաքածո, պրակ 3-րդ, Եր., 2014, 120 էջ
  • Նախիջևան. պատմական վկայախոսների պատկերացոյց հուշարձանների ուղեցույց-քարտեզ, Եր., 1990, 1 թերթով։
  • Նախիջևան․ բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ, Երկրորդ, բարեփոխված ու լրացված հրատարակություն, Եր․, 2017, 472 էջ։
  • Նախիջևան. Գրական էսսեներ, հետազոտման ուղեգրություններ, Եր., 2007, 800 էջ։
  • Պետրոս Պետրոսյան, Եր․, 2018, ․․ էջ։
  • Nakhijevan. The Patkeratzuytz Map of Monuments, Yer., 2007, 20p.
  • Джуга/Djugha, Ер., 1990, 273 стр.
  • Նախիջևանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Բ, Ագուլիս, Անթիլիաս, 2005, 318 էջ
  • Նախիջևանի կոթողային հուշարձաններն ու պատկերաքանդակները, Եր., 1987, 400 էջ։
  • Ջուղայի խաչքարերը հայերէն, անգլերէն, Եր., 1993, 144 էջ։
  • Նախիջևանյան մտորումներ-էսքիզներ, Երկրորդ հատոր, Եր., 2020, 928 էջ։
  • Գողթն․ ազգագրական նյութեր, Եր․, 2018, 324 էջ։
  • Մեզ պետք են մտքի զորավարներ, երկրորդ հատոր, Եր., 2016, 464 էջ։
  • Կենսամատենագիտություն, Եր․, 2018, 340 էջ։
  • Նախիջևան. Հայկազունք. ով է կենսագրական հանրագիտարան, Եր., 2012, 384 էջ։
  • 16-րդ դարի նորահայտ չորս ձեռագիր ավետարաններ և 17-18-րդ դարերի յոթ արծաթյա կազմեր, պրակ 2-րդ, ԵՐ., 2015, 140 էջ։
  • Памятники Армянской архитектуры Нахичеванской АССР, Ер., 1981, 236 стр.
  • Նախիջևանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Ե, Նախճաւան, Շարուր գավառներ, Եր., 2009, 183 էջ։
  • Նախիջևանը 1905 թ. և 1918-1919 թթ. կրակե շղթայի գոյամարտերում, Եր., 2005, 432 էջ։
  • Ագուլիսի բարբառի մասունքներ, Եր., 2011, 600 էջ։
  • Գինևէտ Գողթն, Եր., 2006, 256 էջ։
  • Նամականի, Եր․, 2018, 328 էջ։


                                     

3.2. Երկեր Յօդուածներ

  • Новое о настенной живописи Овнатанянов "Литературная Армения", 1978, № 9, ст. 74-78.
  • Բուսական զարդամոտիվները Հովնաթանյանների որմնանկարչական արվեստում "Հայաստանի բնություն", 1977, պր. 1, էջ 31-35։
  • Երնջակ բերդը "Վերածնված Հայաստան", 1989, № 2, էջ 58- 59, 62։
  • Նախիջևանի XVII դ. ճարտարապետական հուշարձանների պատկերաքանդակները "Երեւանի համալսարան", 1978, № 1, էջ 28-34։
  • Ջուղայի գերեզմանատունը "Ալիք" Թեհրան, 26.01.2006։
  • Նյութեր Նախիջևանի հայկական պատմական հուշարձանների վերաբերյալ "Պատմա-բանասիրական հանդես", 1971, № 2, էջ 271-277
  • Բնասերը, ինքնուս քանդակագործը "Հայաստանի բնություն", 1976, պր. 3, էջ 42։
  • Անցյալը հիրավի մի երկրորդ սիրտ է մարդու մեջ "Հայաստանի հանրապետություն", 03.06.2004։
  • "Հայք" թերթին կամ պարտադրված պատասխան Ս. Խանզադյանին "Հայք", 31.05.1994։
  • Ագուլիսը - նրա հրաշալիքները "Հայաստանի բնություն", 1974, պր. 2, էջ 45-47։
  • Նախիջևանի գոգավորությունը որպես Անդրկովկասի երկրագործության մշակույթի վաղեմի բնօրրան "Հայաստանի բնություն", 1975, պր. 3, էջ 43-45։
  • Զնաբերդի ս. Գրիգոր եկեղեցու որմնանկարները, "Բանբեր Երեւանի համալսարանի", 1977, № 1, էջ 246-252։
  • Նորաշենի ճարտարապետական հուշարձանները "Լրաբեր", 1980, № 8, էջ 110-115
  • "Спарапет каменных смертников" интервью М. Даниеляна "Голос Армении", 20.07.2004.
  • Շիրազյան մասունքներ "Գրական թերթ", 30.05.2003։
  • Վերստին նախիջանյան հուշարձանների եղեռնագործության մասին. փաստեր, հետևություններ "Ազգ", 18.03.2006։
  • Արժեզրկված է ամեն ինչ հարցազրույցը՝ Ս. Գալոյանի "Ազգ", 04.02.2005։
  • Ապրակունիս-Աբրակունիս "Գրքերի աշխարհ", 15.07.1976։
  • Ռամիսի եռանավ բազիլիկան և նրա վիմագրությունները, "Պատմա-բանասիրական հանդես", 1979, № 3, էջ 182-188
  • Նյութեր Նախիջևանի գյուղերի տեղադրության և պատմական հուշարձանների վերաբերյալ "Պատմա-բանասիրական հանդես", 1972, № 2, էջ 258-266
  • Ցղնայի ճարտարապետական հուշարձանները, "Էջմիածին", 1978, մարտ, էջ 49-56, 1979, հուլիս, էջ 47-51։
  • Նախիջևանի պատմաճարտարապետական ժառանգությունը "Խորհրդային Հայաստան", 12.04.1990։
  • Աստապատ "Գրքերի աշխարհ", 15.11.1976։
  • Նոյի դամբարանը "Գրական թերթ", 15.10.1996։
  • Ագուլիսի և Ցղնայի պատկերաքանդակները, "Գարուն", 1981, № 8, էջ 81-87։
  • Նավասարի ժայռապատկերները, "Լրաբեր", 1981, № 2, էջ 45-53
  • Երեւանի հուշարձանների պահպանությունը "Գիտություն և տեխնիկա", 1986, № 11, էջ 36-39;
  • Մտավորականը յուրովսանն "Հայություն", 10-31.08.1996։
  • Հուշարձաններին՝ հովանի հարցազրույցը՝ Ա. Վարդանյանի "Գրական թերթ", 18.12.1987։
  • Սաղմոսավանք մատենախոսություն Ա.Յակոբսոնի "Սաղմոսավանք" գրքույկի վերաբերյալ "Գրքերի աշխարհ", 23.02.1986։
  • "Հայրենապատո՞ւմ" "Գրական թերթ", 29.10.1993։
  • Մշակույթ, պատգամ, բարբարոսություն հարցազրույցը՝ Լ. Բլբուլյանի," Ազգ, 11.05.2004
  • Памятники Нахичевана "Промышленость, Строительство и Архитектура Армении", 1989, № 9, ст. 65-70, № 10, ст. 64-68, № 11, ст. 34-37, № 12, ст. 29-34.
  • Բուսական - կենդանական զարդամոտիվները հայկական ճարտարապետության մեջ "Հայաստանի բնություն", 1974, պր. 3, 1974, էջ 36-39։
  • The 9th-17th centuries Nakhidjevan khatchkars ATTI Del Quinto Simposio internazionale di Armena, Venezia, 1988, pp. 303–311։
  • Պատմությունը ճշմարտության բացահայտման հավատարիմ վկա "Գարուն", 1989, № 10, էջ 89-93, № 11, էջ 62-69։
  • Նախիջևանի միջնադարյան հուշարձանները "Հայաստանի բնություն", 1975, պր. 1, էջ 37-40։
  • Հայոց վաճառաշահ Ջուղան և իր խաչքարերը "Հայրենիքի ձայն", 2-8.12.1993։
  • Շոռոթի և Գաղի ճարտարապետական հուշարձանները "Էջմիածին", 1977, մայիս, էջ 46-56։
  • Փառակայի ճարտարապետական հուշարձանները, "Բանբեր Երեւանի համալսարանի", 1979, № 1, էջ 207-216։
  • 2002 թ-ից Ադրբեջանը վերսկսել է Նախիջևանի հուշարձանների ոչնչացումը հարցազրույցը՝ Մ.Դանիելյան "Երրորդ ուժ", 11-18, 18-24.02.2005։
  • Ջուղայի գերեզմանատունը "Վերածնված Հայաստան", 1984, № 1, էջ 28-29։
  • Եղեռնագործություն գրքի հանդեպ "Ազգ". 29.04.2006։
  • Նորահայտ վիմագիր Նախիջևանից "Լրաբեր", 1980, № 6, էջ 115-119
  • Ագուլիսի ճարտարապետական հուշարձանները "Լրաբեր", 1978, № 2, էջ 71-86
  • Գրիչք Գողթնի և նրա շրջակայքի, "Հայաստանի աշխատավորուհի", 1973, № 4, 1973, էջ 28-29։
  • Նախնադարյան կայան Նախիջևանի ԻԽՍՀ հյուսիսում, "Բանբեր Երեւանի համալսարանի" 1974, № 3, 1974, էջ 238-241։
  • "Варварские действия Азербейджана мы должны пересечь на государствен- ном уровне" интервью З. Геворкяна "Голос Армении", 16.03.2006.
  • Նորակերտ-Նորաշեն "Գրքերի աշխարհ", 15.09.1976։
  • "Շնորհալից վարպետք իմաստունք." "Գարուն", 1978, № 8, էջ 81-85։
  • Գողթն գավառի Բիստ ավանի ճարտարապետական հուշարձանները "Պատմա բանասիրական հանդես", 1978, № 1, էջ 283-289
  • Նախճավան "Գրքերի աշխարհ", 15.01.1977։
  • Հին Ջուղա "Գրքերի աշխարհ", 15.02.1978
  • Շոռոթ "Գրքերի աշխարհ", 15.11.1974։
  • Նախիջևանի միջնադարյան հուշարձանները "Երեւանի համալսարան", 1978, № 2, էջ 24-27։
  • Дерево патриарх "Коммунист", 19.02.1977.
  • Ագուլիս "Գրքերի աշխարհ", 15.02.1977։
  • Աբրակունիսի սուրբ Կարապետ վանքը "Էջմիածին", 1976, հուլիս, էջ 45-52։
  • Օծոփի և Կուքիի հուշարձանները "Պատմա-բանասիրական հանդես", 1976, № 2, էջ 257-265
  • Երնջակ բերդը "Լրաբեր", 1979, № 2, էջ 61-73։
  • Будем хозяевами нашего наследия, - "Голос Армении", 04.03.2003.
  • Մեսրոպավանի, Շրջուի, Ողոհիի և Նորակերտի ճարտարապետական հուշարձանները "Էջմիածին", 1980, էջ 90-98։
  • Երնջակ բերդը "Հայաստանի բնություն", 1973, պր. 4, էջ 42-43։
  • Տերը լինենք մեր ժառանգությանը "Հայաստանի հանրապետություն", 30.01.2003։
  • Ազնաբերդ "Երեւանի համալսարան", 1978, № 3, էջ 23-27։
  • Ջուղա՝ ավեր պայծառություն հարցազրույցը՝ Ա. Վարդանյանի "Հայաստանի հանրապետություն", 04.07.1991։
  • Ջուղան և նրա պատմական հուշարձանները, "Հայաստանի բնություն", 1976, պր. 2, էջ 34-37։
  • Քարտե՞զ, թե՞ անիմացություններն՝ ի տես մատենախոսություն "Հայաստանի հանրապետություն", 26.10.2003։
  • Արբա և Ճահուկ բերդերը "Լրաբեր" հասարակական գիտությունների, 1976, № 9, էջ 87-95։
  • Գողթն գավառի չինարները և նրանց նահապետը, "Հայաստանի բնություն", 1975, պր. 2, էջ 53-55։