Back

ⓘ Արեւելք




                                               

Մոլտովա

Մոլտովա, պետութիւն Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Մայրաքաղաքն է Քիշնեւ։ Մոլտովա դէպի ծով ելք չունեցող պետութիւն մըն է, որ արեւմուտքէն սահմանակից է Ռումանիոյ, իսկ արեւելքէն, հիւսիսէն եւ հարաւէն՝ Ուքրանիոյ:

                                               

Պարզ լիճ

Հոսք ունեցող լիճ է։ Կը սնուի աղբիւրներէ։ Ունի 300 մ. երկարութիւն եւ 100 մ. լայնութիւն։ Միջին խորութիւնը 3 մ. է, առաւելագոյնը 10 մ.։ Մակերեսը կը կազմէ 0.,027 քմ², ծաւալը 83.8 հազար խորանարդ մեթր։ Զարգացած են սողանքային երեւոյթները։ Շրջապատուած է անտառներով։

                                               

Շամլուղ

                                               

Մարմարաշէն

Մարմարաշէն, ունեցած է նաեւ Ախամզալու, Աղհամզալու, Արմզալու, Լուկաշին, Մարմարիկ անուանումները։ Գիւղ Արարատի մարզին մէջ, Մասիս քաղաքէն 6 քմ. հարաւ-արեւելք։ Մարզկեդրոնէն 20 քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի։ Մարմարաշէն վերանուանուած է 1967-ին։

                                               

Սեւանավանք

Սեւանավանք, հայկական վանական համալիր Սեւանի թերակղզիի վրայ, Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստանի Հանրապետութիւն։ Հիմնադրուած է 305 թ., երկու եկեղեցիները՝ 874 թ։ Սեւանի վանքը կը գտնուի Սեւանի թերակղզիին մէջ նախկինին՝ կղզի, հիմնադրած է Գրիգոր Ա. Լուսավորիչը 305 թ ին։ Կղզին բերդապարիսպով ամրացուած եղած է դեռեւս պրոնզի դարուն։ Այստեղ եղած է հեթանոսական մեհեան։ IX դ. Սեւանը իրենց հենակետն դարձած են Սիւնեաց իշխանները։ 874 թ ին Աշոտ Բագրատունի թագաւորի դուստրը, Սիւնեաց Վասակ Գաբուռ իշխանի կինը՝ Մարիամը, այստեղ կառուցած է երկու եկեղեցի՝ Առաքելոց փոքրը եւ Աստուածածին։ Առաքելոց եկեղեցւոյ թմբուկի արեւելեան ն ...

                                               

Փամպակի լեռնաշղթայ

Փամբակի լեռներ, Բամպակ, Պամբակի լեռնաշղթայ, Պամբի լեռնաշղթայ, Պամբուգ, Սպիտակի լեռնաշղթայ, Փամբակ, Փամփակի լեռնաշղթայ, լեռնաշղթայ Հայաստանի Շիրակի մարզի, Լոռիի մարզի, Արագածոտնի մարզի, Կոտայքի մարզի, Տաւուշի մարզի եւ Գեղարքունիքի մարզին մէջ։ Կերկարի Շիրակի սարահարթին հիւսիս արեւելեան եզրէն մինչեւ Սեւանայ թերակղզի՝ 100 քմ-էն աւելի։ Լայնքը մինչեւ 16 քմ է։ Անոնց միջեւ կան բազմաթիւ գիւղեր։ Ամենաբարձր գագաթը Թեժ լեռն է՝ 3101 մ բարձրութեամբ, որ կը գտնուի լեռնաշղթային կեդրոնական հատուածին մէջ։ Բարձր գագաթներէն է նաեւ Մայմեխը՝ 3094 մ։ Ունի ծալքաբեկորային ծագում։ Կեդրոնական հատուածէն դեպի հարաւ-արե ...

Արեւելք
                                     

ⓘ Արեւելք

Արեւելք, կողմնացոյցի չորս հիմնական ուղղութիւններէն մէկը։ Հորիզոնին այն կողմը, որուն ուղղութեամբ կը պտտի Երկիրը եւ ուրկէ կը ծագի արեւը։ Կը գտնուի արեւմուտքին հակադիր ուղղութեամբ։ Գիշերահաւասար օրերուն արեւը կը ծագի ուղիղ արեւելքէն։

                                     

1. Ստուգաբանութիւն

Արեւելքը կազմութեամբ բարդ բառ է, բաղկացած "արեւ" ու "ել" ՝ ելլել, ծագում արմատներէն եւ "ք" ածանցէն:

East բառը եկած է միջին անգլերէնի est, հին անգլերէնի ēast բառէն, որ կը ծագի նախագերմաներէնի *aus-to- կամ *austra- "արեւելք, արեւածագի ուղղութիւնը" բառերէն, այս ալ իր հերթին հնդեւրոպական նախալեզուի *aus- արմատէն՝ "շողալ" կամ "արշալոյս" ։ Այս նման է հին բարձր գերմաներէնի *ōstar "դէպի արեւելք", լատիներէն aurora "արեւագալ", եւ յունարէն ēōs կամ heōs արմատներէն։ Ēostre արշալոյսի գերմանական աստուածուհին էր, հաւանաբար կանձնաւորէր թէ արեւածագը եւ թէ երկրին հիմնական կողմերը։

Արեւելքի միջազգային նշանակումն է E east բառէն, հայերէն համառօտագրութիւնն է՝ արլ.։

                                     

2. Տեղակայում

Ժամանակակից քարտէսներուն մէջ արեւելքը իբրեւ կանոն կը գտնուի աջ կողմը։ Այս սովորոյթը հանդէս կու գայ կողմնացոյցներու օգտագործումէն, ուր հիւսիսը տեղակայուած է ամենավերը։ Արեւելքի ուղղութիւնը ուղղիղ կը կազմէ հիւսիսին եւ հարաւին, այսինքն՝ Երկրագունդի աշխարհագրական բեւեռներուն, եւ հակադիր կը գտնուի արեւմուտքին։ Աստղագիտութեան մէջ արեւելքի ուղղութիւնը կը համապատասխանէ ազիմուտի +90°-ին եւ −90°-ին։

Արեւելք ` աւանդաբար ան ցոյց կու տայ Եւրոպայի նկատմամբ դէպի արեւելք գտնուող աշխարհի մասը։ Հիմնականին այդ մէկը կը գործածուի Ասիա աշխարհամասի վերաբերեալ։ Իր հերթին, Արեւելք հասկացութիւնը կը բաժնուի ըստ տարածաշրջաններու` Հեռաւոր Արեւելք, Մերձաւոր Արեւելք եւ Միջին Արեւելք նշանակումներու։

Գիշերահաւասարի օրերուն Արեգակը կը ծագի արեւելքէն։ Երկնոլորտի վրայ արեւելքի կէտը մաթեմատիկական հորիզոնի եւ երկնային հասարակածի հատման երկու կէտերէն մէկն է։

Հայաստանը ըստ այդ բաժանումներուն, Միջին Արեւելքի երկիր է։

Արեւելք հասկացութիւնը, բացի աշխարհագրական նշանակութեան, ունի նաեւ մշակոյթ բնութագրող իմաստ։

                                     

3. Մշակութային

Արեւելքը այն ուղղութիւնն է, որով Երկիրը կը պտտի իր առանցքին շուրջ եւ հետեւաբար ընդհանուր ուղղութիւնը, որով կը յայտնուի արեւը։ Արեւելքի ուղղութեամբ աղօթելու սովորոյթը աւելի հին է, քան՝ քրիստոնէութիւնը, բայց ընդունուած է այդ կրօնքին կողմէ, քանի որ Արեւելքը կը համարուի մարդկութեան նախնական օջախը։ Հետեւաբար, որոշ քրիստոնէական եկեղեցիներ աւանդաբար ուղղուած են դէպի Արեւելք։