Back

ⓘ Արեւելեան – Արեւմտեան հերձուած




Արեւելեան – Արեւմտեան հերձուած
                                     

ⓘ Արեւելեան – Արեւմտեան հերձուած

Արեւելեան – Արեւմտեան հերձուած, որ Մեծ հերձուած ու 1054-ի հերձուած ալ կը կոչուի, 11-րդ դարէ իվեր տեվող Արեւելեան Ուղղափառութեան եւ Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցիներու բաժանումն է: Պետք է որ իրարմէ զատուի Արեւելեան – Արեւմտեան հերձուած ու Արեւմտեան հերձուածը:

Արեւելեան եւ Արեւմտեան եկեղեցիներու եկեղեցական տարբերութիւնները եւ աստուածաբանական վէճերը կանխաթուեց պաշտօնական զատուումը որ տեղի ունեցաւ 1054 թուականին: Երկու եկեղեցոյ միջեւ ուշագրաւ հարցերն էին Սուրբ Հոգիի աղբիւրը, Հաղորդութեան արարողութեան ընթացքին խմորած կամ չը խմորած հացի գործածութիւնը, Հռոմի եպիսկոպոսի պապ տիեզերական իրաւասութիւնը ու Կոստանդնուպոլսոյ Տիեզերական Պատրիարքութեան Ընդհանրական եկեղեցւոյ հինգ տիեզերական պատրիարքութիւններու կամ Աթոռներու մէջի տեղը:

1053-ին, լուծումը սկսաւ ու վերջացաւ պաշտօնական բաժանումով: Կոստանդնուպոլսոյ Տիեզերական Պատրիարք Ա. Միքայել Քիրուլարիօս անգլերէն՝ Michael I Cerularius հրամայեց Կոստանդնուպոլսոյ գնուող ամբողջ Լատինական եկեղեցիներու փակումը Իտալիոյ հարաւը գտնուող բոլոր եկեղեցիներուն փակուելու կամ Լատինական կերպի վերածուելու ստիպուելէ վերջ: Ըստ պատմագէտ Ճ. Պ. Պիւրի անգլերէն՝ J. B. Bury, Քիրուլարիօսին հրամանի նպատակն էր կտրել որեւէ հաշտութեան մը փորձը:

1054-ին, Լեո IX-ի ղրկած Պապական դեսպանը հասաւ Կոստանդնուպոլսոյ, Քիրուլարիօսի Տիեզերական Պատրիարքութեան տիտղոսը մերժելու եւ Պապական խորհուրդին Քրիստոնէութեան բարձրագոյն կանոնը ըլլալու նիւթին վրայ պնդելու համար: Պապական դեսպանութեան գլխաւոր նպատաքն էր Բիւզանդական կայսրէն Նորմաններուն հարաւային Իտալիոյ արշաւանքի դէմ օգնութիւն առնել: Մէկ ուրիշ նպատակն էր անխմոր հացի գործածութեան դէմ Լեո Օխրիդցիի առաջնորդած հարձակումներու ու տարբեր արեւմտեան ծիսականներու պատճարաւ տեղի ունեցած կռիւներու վրայ վիճաբանիլ որ այդ կռիւները Քիրուլարիօսը կը պաշտպաներ: Ըստ պատմագէտ Աքսէլ Պայ գերմաներէն՝ Axel Bayer, դեսպանութիւնը երկու նամակի փոխարէն ղրկուած է: Այս նամակներէն առաջինը որ Սրբազան Հռոմէական կայսրի կողմէ գրուած է, օգնութիւն կը պահանջէ հասարակաց բանակ մը կազմակերպելու համար Նորմաններուն արշաւանքի դէմ: Միւս նամակը որ Քիրուլարիօսի կողմէ ղրկուած է, կը մերժէ այս խնդրանքը: Քիրուլարիօսը իր մերճումի փոխարէն Դեսպանի տէրը Կարտինալ, O.S.B., Սիլվա Քանտիտացի Հիւմպրդի անգլերէն՝ Humbert of Silva Candida կողմէ Քրիստոնէութենէ կը վտարուի: Հետեւաբար Քիրուլարիօսն ալ Քրիստոնէութենէ կը վտարէ Հիւմպրդը ու դեսպանի ամէն մէկ ուրիշ անդամը: Այս դէպքը հարիւրաւոր տարիներ տեւող խնդիրներուն առաջինն է որ Մեծ հերձուածին հիմնը կը կոչուի:

                                     

1. Պատմութիւն

Արեւմտեան ու Արեւելեան Միջերկրական եկեղեցիներու հերձուածը յառաջ կու գայ զանազան քաղաքական, մշակութական եւ կրոնական պատճառներէն որ տեւեցին դարեր: Պատմագէտերը 1054-ի փոխադարձ վտարումները կը կոչեն հերձուածի վերջաւորութիւ: Դէպքը ուղիղ որ թուականին պատահած է յայտնի չէ ու պատմագէտներն ալ համաձայն չեն այս նիւթի վրայ բայց հերձուածի սկիզբը յայտնի է: Հերձուածը իր սկիզբը կարելի է առած Քուանթոտեցիմական անգլերէն՝ Quartodeciman վիճաբանութեան ատենը որ Հռոմի պապը Ա. Հռովմայեցի Վիքթորն անգլերէն՝ Pope Victor I էր։ Ուղղափառ ջատագովերը այս դէպքը կը կոչեն Արեւմտեան եկեղեցիներուն Պապական խորհուրդին ու Հռովմէական եկեղեցիի առաջնութեան մերժումի օրինակ մը:

Զանազան ուրիշ հերձուածներ տեղի ունեցաւ 4-րդ ու 5-րդ դարերուն, Ա. Տապասուսի անգլերէն՝ Damasus I ժամանակ: Կրոնական ու տարբեր նիւթերու վէճերը Հռոմը ու Կոստանդնուպոլսոյ գտնուող եկեղեցիները 428-էն մինչեւ 519-ին, 37 տարուան հերձուածի տարաւ որ կը կոչուի Ագագիական հերձուած անգլերէն՝ Acacian Schism: Շատ աղբիւր կը ճշդէ թէ Արեւելքի ու Արեւմուտքի բաժանումը Փոտ-ական հերձուածէ անգլերէն՝ Photian schism սկսեալ յայտնի է որ այս հէրձուածը կը պատահի 866-ին ու կը 13 տեւէ տարի մինչեւ 879:

                                     

1.1. Պատմութիւն Քրիստոնէութեան Կեդրոնները

Արեւմուտքը Հռոմէ զատ, Արեւելքի բազմաթիւ աւագ եկեղեցիներ առաքեալներու կողմէ հաստատուած ըլլալու վրայ կը պնդէին: Օրինակներրն էն Անթաքիոյ եկեղեցի Պետրոսի ու Պողոսի կողմէ, Աղեքսանտրիոյ եկեղեցի Մարկոսի կողմէ, Կոստանդնուպոլսոյ եկեղեցի Անդրեասի կողմէ, Կիպրոս Պարնապասի կողմէ, Եթովպիա Մատթեոսի կողմէ, Հնդկաստան եկեղեցի Թովմասի կողմէ, արեւելեան Սուրիաի Եդեսիոյ եկեղեցի Թադեոսի կողմէ, Հայ եկեղեցի Բարթոլոմէոսի կողմէ, Վրաստանի եկեղեցի Սիմոն Կանանացիի կողմէ: Ասիոյ Եօթը Եկեղեցիներն ալ Հռոմի Ասիոյ նահանգ Յայտնութիւն Յովհաննու առաջին մասը գտնուելու պատճառաւ անուանի էն:

                                     

1.2. Պատմութիւն Հռոմի Եկեղեցոյ Պահանջը

Հռոմի Եկեղեցին կը պնդեր ամբողջ ուրիշ եկեղեցիներու վրայ իր հեղինակութիւնը: Բայց օրուայ պաշտօնագիրերը Պապական խորհուրդի առաջնութեան որոշ պահանջքի կամ ճանաչումի մը տեղի չեն տար:

2-րդ դարու վերջաւորութեան, Հռովմայեցի Վիքթորը, Հռոմի եպիսկոպոսը, Քուանթոտեցիմական վէճը լուծելը փորձեց:

Users also searched:

...
...
...