Back

ⓘ Քազապլանքա (ժապաւէն)




Քազապլանքա (ժապաւէն)
                                     

ⓘ Քազապլանքա (ժապաւէն)

"Քազապլանքա", Օսքարի մրցանակիր շարժարուեստի ամերիկեան ժապաւէն, նկարահանուած 1942-ին․ բեմադրիչ՝ Մայքլ Քըրթիզ Michael Curtiz եւ գլխաւոր դերակատարներ՝ Համֆրէյ Պոկարտ Humphrey Bogart, Ինկրիտ Պերկման Ingrid Bergman եւ Փօլ Հենրիտ Paul Henreid ։ Նախկան հանրութեան ներկայացուի, ժապաւէնի տիտղոսն էր "Ամէն մարդ Րիքին կու գայ" Everybody Comes To Ricks ։ Ժապաւէնը ամբողջութեամբ կը նկարահանուի Պըրպանքի Burbank Ուորնըր Պրոս արուեստանոցին Warner Bros. Studios մէջ, ծանօթ նաեւ իբրեւ Եօթը Արուեստներու Աշխատանոց Warner Bros Seven Arts Studios եւ կամ՝ Պըրպանքի Արուեստանոցները The Burbank Studios ։ Առաջին անգամ ֆիլմը կը ցուցադրուի Նիու Եորքի մէջ 1942, 26 Նոյեմբերին՝ մեծ յաջողութեամբ։ Ժապաւէնի ցուցադրութիւնը Ա․Մ․Ն․ տարբեր քաղաքներուն մէջ, կը կատարուի երբ Դաշնակից ուժերը հիւսիսային Ափրիկէ ոտք կը կոխեն, 23 Յունուար 1943-ին։ Ժողովուրդին մօտ լայն ընդունելութիւն կը գտնէ։ Մինչեւ այսօր, "Քազապլանքա" ժապաւէնը կը շարունակէ աշխարհի լաւագոյն ֆիլմերու ցանկին առաջին տեղերը գրաւել։

                                     

1.1. Ժապաւէնին մասին Նիւթը

Ժապաւէնըֆիլմ կ՛անդրադառնայ Բ․Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Քազապլանքայի մէջ կատարուած եղելութիւններուն։ Կը ներկայացնէ երկսայրի մէջ գտնուող ամերիկացի մը․ օգնե՞լ իր սիրուհիին ամուսինին՝ չեխ ընդմադիր, փախչիլ ֆրանսայի ուժերուն կողմէ գրաւած Մարոքէն, որպէսզի ան շարունակէ պայքարը Նացիստական Գերմանիոյ Երրորդ Ռայխ դէմ։

Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, Գերմանիոյ ֆաշիստ ուժերուն բռնագրաւման տակ գտնուող Ֆրանսայի տարբեր քաղաքներէն շատեր կը կարողանան փախչիլ դէպի հարաւ ու անցնիլ հիւսիսային Ափրիկէ, յոյսով՝ թէ պիտի ճամբորդեն Լիզպոն ու անկէ՝ Ամերիկա։ Սակայն, լուրջ թիւ մը չի յաջողիր ու ֆրանսական գերիշխանութեան տակ գտնուող Քազապլանքա քաղաքը կը մնայ։

Դեկտեմբեր 1941, հայրենիքէն հեռացած Ամերիկացի Րիք Պլէյն, սեփականատէր է գիշերային զբօսնելու կեդրոնի մը՝ "Ricks Café Américain", որ կը ներգրաւէ պէսպէս յաճախորդներ․ "Վիշի" ֆրանսական ֆաշիստական վարչակարգի եւ Գերմանացի պաշտօնեաներ, ամերիկա գաղթել փափաքող գաղթականներ, եւայլն։ Սակայն Րիք բոլորին հանդէպ չէզօք դիրք կը բռնէ, ան կը հետաքրքրուի միմիայն իր գործերով՝ զինամթերք հասցնել Եթովպիա Բ․ Պատերազմ Իտալիոյ եւ Եթովպիոյ միջեւ եւ Սպանիոյ Հանրապետականներուն, որոնք Սպանիոյ քաղաքացիական Պատերազմի ընթացքին կը պայքարին Ազգայնականներուն դէմ։

Քաղաքին մէջ կը սպանուին երկու գերմանացի սուրհանդակներ։ Այդ իրիկունը, Ուկարթէ փոքր տարողութեամբ յանցագործ Րիքին կը մօտենայ եւ անոր կը յայտնէ թէ իր մօտ ունի Տը Կոլէն ստորագրուած երկու նամակներ օդանաւամուտքի արտօնագրեր եւ թէ կը մտադրէ սուղ ծախել։ Սակայն կը վախնայ քովը պահել եւ Րիքին կը յանձնէ․ այս երկու արտօնագրերը սպաննուած երկու գերմանացիներուն ձեռքն էին։ Տեղ կը հասնի գերմանացի հազարապետ մը՝ Սթրասեր, եւ ոստիկանութիւնը Ուկարթէն կը ձերբակալէ։ Սթրասերը գոհացնելու համար, ֆրանսական ոստիկանութեան պետը՝ Ռենօ, կը խոստանայ յանձնել նաեւ, համբաւ շահած չեխ ընդիմադիրը՝ Վիքթոր Լազլօ։ Ուկարթէ կը մեռնի բանտին մէջ, առանց սակայն խոստովանելու թէ արտօնագրերը Րիքին յանձնած է։

Նոյն իրիկունը, կեդրոն կը մտնեն Րիքին նախկին սիուհին՝ Իլսա Լանտ, իր ամուսնին հետ՝ չեխ ընդիմադիր Վիքթոր Լազլօ։ Իլսա կը մօտենայ դաշնակահարին՝ Սամ, եւ անկէ կը խնդրէ նուագել As Time Goes By երգը։ Րիք կը զայրանայ երգը լսելով, որովհետեւ դաշնակահարին արգիլած էր այդ երգը երգել, սակայն երբ Իլսան կը տեսնէ, այն ժամանակ Սամին ի՛նք կ՛առաջարկէ որ նուագէ։ Այս միջոցին ժապաւէնը յետահայեաց կը պատմէ թէ ինչ պատահած է Փարիզ 1940, հոն ուր պատերազմի ստուերին տակ Րիք եւ Իլսան կը սիրահարուին։ Ու երբ Փարիզը կ՛իյնայ գերմանացիներուն ձեռքը, Րիք քաղաքը լքել կ՛ուզէ եւ կ՛առաջարկէ Իլսային որ նախ հետը ամուսնանայ ապա միասին մեկնին։

Մինչ այդ, կեդրոնին մէջ, Լազլօ հարց ու փորձերէ ետք, կը կասկածի թէ տոմսերը Րիքին մօտն են: Այս ուղղութեամբ կը մօտենայ Րիքին, սակայն ան կը մերժէ ծախել որեւէ գինի, ու երբ Լազլօ կ՛ուզէ պատճառը իմանալ, Րիք կ՛ըսէ կնոջը հարցնէ։ Անոնց վէճը կ՛ընդմիջեն Սթրասեր եւ հետեւորդները․ կ՛երգեն Die Wacht am Rhein գերմանական հայրենասիրական երգը։ Լազլօ կը հակադարձէ երգելով ֆրանսայի ոգերգը՝ Լա Մարսէյէզ La Marseillaise ։ Ներկաները անոր կը միանան եւ գերմանացիները դժգոհ, կեդրոնէն դուրս կ՛ելլեն։ Սթրասեր Ռենոյէն կը պահանջէ կեդրոնը բակել։ Այդպէս ալ կ՛ըլլայ։

Ամայի կեդրոնին մէջ, Իլսան, զէնքը ձեռքին, Րիքէն նամակները կը պահանջէ, սակայն Րիք կը մերժէ տալ։ Իլսան միաժամանակ կ՛ընդունի թէ տակաւին սիրահարուած է հետը եւ կը բացատրէ թէ ինչ պատճառներով անոր չհետեւեցաւ․ Փարիզէն մեկնելու նախօրեակին, կ՛իմանայ թէ մեռած կարծած ամուսինը՝ Լազլօ, ողջ է ու քաղաքը կը պահուըտի։ Րիք կը խոստանայ օգնել, հաւատալով թէ Իլսան քովը պիտի մնայ երբ Լազլօն մեկնի։ Լազլօ վիրաւոր վիճակի մէջ կեդրոն կը մտնէ եւ Րիքէն կը խնդրէ, արտօնագրերը Իլսային տալ, որպէսզի ան քաղաքէն մեկնի ու ինք Քազապլանքա մնայ։

Րիք ոստիկանապետ Ռենոյին կը յայտնէ թէ ինք ունի արտօնագրերը եւ թէ մտադիր է Լազլօն յանձնել գերմանացիներուն եւ Իլսային հետ մեկնիլ Ամերիկա։ Ռենոյին հետ կը ծրագրեն Լազլոյին ձերբակալումը, սակայն իսկութեան մէջ Րիքին նպատակը տարբեր է։ Երբ բոլորը կեդրոն կը հաւաքուին եւ Ռենօ կը պատրաստուի Լազլօն ձերբակալել, Րիք զէնքի ուժով Ռենոյին կը ստիպէ հեռաձայնել օդակայան, որպէսզի արտօնեն Լազլօն մեկնի։ Սակայն Ռենօ օդակայան չի հեռաձայներ, այլ՝ Սթրասերին։

                                     

1.2. Ժապաւէնին մասին Վերջաբան

Ժապաւէնի վրջաբանը կը կատարուի օդակայանին մէջ։ Րիք կը համոզէ Իլսային օդանաւ մտնել, անոր ըսելով ժապաւէնին ամենանշանաւոր նախադասութիւնը․- "Մենք միշտ Փարիզը պիտի ունենանք Well always have Paris" ։ Մինչ այդ, օդակայան կը հասնի Սթրասեր ու կը հրամայէ թռիչքը ջնջել։ Րիք հրազէնը կ՛արձակէ անոր վրան։ Ռէնօ զայն չի ձերբակալեր, այլ միասին, բարեկամի նման կը մեկնին, մինչ օդանաւը դէպի Լիզպոն կը թռի։

Մշուշին մէջէն Րիք եւ Ռէնօ կը քալեն, Րիք անոր ըսելով․- "Լուի, կը կարծեմ թէ գեղեցիկ բարեկամութեան մը սկիզբն է Louis, I think this is the beginning of a beautiful friendship" ։

                                     

2. Դերակատարներ

Գլխաւոր դերակատարներ

  • Փօլ Հենրիտ Paul Henreid, իբրեւ Վիքթոր Լազլօ Victor Laszlo։
  • Ինկրիտ Պերկման Ingrid Bergman, իբրեւ Իլսա Լանտ Ilsa Lund,
  • Համֆրէյ Պոկարտ Humphrey Bogart, իբրեւ Րիք Պլէյն Rick Blaine,

Երկրորդական դերակատարներ

  • Ճոյ Փէյճ Joy Page, իբրեւ պուլկարացի երիտասարդ գաղթական
  • Փիթըր Լոր Peter Lorre, իբրեւ Սիկնոր Ուկարթէ Signor Ugarte
  • Քլոտ Ռէնս Claude Rains, իբրեւ ոստիկանապետ Լուի Ռենօ Claude Rains
  • Աաքալ S. Z. Sakall, իբրեւ Քարլ՝ սպասարկողը,
  • Ճոյ Քուալեն John Qualen, իբրեւ Պերժէ՝ Լազլոյին կապը ընդիմադիրներուն հետ
  • Քոնրատ Վէյտ Conrad Veidt, իբրեւ հազարապետ Հենրիխ Սթրասեր Heinrich Strasser
  • Մատլէն Լիոպօ Madeleine Lebeau, իբրեւ Իվոն՝ Րիքիէն մերժուած ընկերուհի
  • Լէոնիտ Քինսքէյ Leonid Kinskey, իբրեւ Սաշա՝ լաճախորդներուն ըմպելի սպասարկողը
  • Քըրտ Պուա Curt Bois, իբրեւ գրպանախոյզ
  • Արթուր Տուլէյ Ուիլսոն Arthur "Dooley" Wilson, իբրեւ դաշնակահար Սամ Sam,
  • Սիտնէյ Կրինսթրիթ Sydney Greenstreet, իբրեւ Սիկնոր Ֆերարի Signor Ferrari

եւ շատ ուրիշներ։



                                     

3. Նուագակցութիւն

Քազապլանքա ժապաւէնի երաժշտութիւնը յօրինած է Մաքս Սթէյնըր Max Steiner ։ Իսկ կը լսուին նաեւ հետեւեալ յօրինումները․- As Time Goes By, It Had to Be You, Shine, Avalon, Perfidia, The Very Thought of You, Knock on Wood:

                                     

4.1. Մրցանակներ Օսքար

1944 Մարտ ամսուան Օսքար Մրցանակի Ամերիկայի Ակատեմկիոյ Կաճառի 16-րդ մրցանակներ բաշխման Քազապլանքա ժապաւէնը կը ներկայանայ 8 թեկնածութեամբ եւ կ՛արժանանայ անոնցմէ երեքին՝ Լաւագոյն Ժապաւէն Outstanding Motion Picture, Լաւագոյն Բեմադրիչ Best Director եւ Լաւագոյն Պատշաճուած Սենարիօ ֆիլմի հիմ ծառայող գրութիւն Academy Award for Best Adapted Screenplay ։ Ստորեւ ցուցակը․-

                                     

4.2. Մրցանակներ Շնորհումներ եւ պարգեւներ

  • 1989-ին, "Քազապլանքա" ժապաւէնը կ՛արձանագրուի իբրեւ Ա․Մ․Ն․ Ազգային արձանագրութեան 25 լաւագոյն ժապաւէններէն մէկը․ մշակութային, պատմական եւ զգացական իմաստով։
  • Ամերիկայի Շարժապատկերի Հիմնարկը American Film Institute AFI "Քազապլանքա" ժապաւէնը յաճախ ընտրած է իբրեւ Ամերիկեան կարեւոր ժապաւէններու ցուցակին համար․-
  • 2006-ին, Ա․Մ․Ն․ Գրողներուն Արուեստակցութիւնը, տեղի ունեցած քուէարկութեամբ ժապաւէնը առաջինը կը դասէ՝ 101 Լաւագոյն Պատշաճուած Սենարիօ ֆիլմի հիմ ծառայող գրութիւն Best Writing, Screenplay ցուցակի շարքին։
  • 2005-ին, Թայմ պարբերաթերթը Time magazine, ժապաւէնը կը դասէ իբրեւ վերջին 80 տարիներու 100 լաւագոյն ժապաւէններէն մէկը։
  • Նոյն տարին, ժապաւէնը Էմբայրս Empire s 100 լաւագոյն Ժապաւէններու ցուցակին մէջ կը գրաւէ 28-րդ տեղը։
                                     

5. Արտաքին յղումներ

  • "It Had to Be You". Կ՛երգէ Ֆրանք Սինաթրա
  • Համֆրէյ Պոկարտ անգլերէն
  • "As Time Goes By" կ՛երգէ Քազապլանքայի Սամը Dooley Wilson
  • 1942: Play it Sam, Play As Time Goes By. Ingrid Bergman, Humphrey Bogart, կ՛երգեն Սամ Dooley Wilson եւ Սինաթրա
  • "Very Thought Of You" –կ՛երգէ Րէյ Նոպլէ
  • "Avalon" երգը անգլերէն
  • Ինկրիտ Պերկման անգլերէն
  • "Shine" երգը անգլերէն
  • Շարժապատկերի Հիմնարկ, 100 տարուան ․․․․․ 100 ժապաւէններ․ Հրատարակութեան 10-րդ տարեդարձ անգլերէն
  • "As Time Goes By"երգը անգլերէն
  • Perfidia երգը ֆր.
  • "It Had to Be You" երգը ֆր.
  • "Perfidia", կ՛երգէ Ալպերթօ Տոմինկէզ
  • "The Very Thought of You" երգը իտալ.
  • Լաւագոյն ֆիլմերու ցուցակ անգլերէն
  • Օսքար մրցանակին արժանացած ժապաւէններու ցուցակ ֆր.
  • "Knock on Wood" երգը անգլերէն