Back

ⓘ Գորիս




                                               

Նուռ

Կաղապար:Taxobox արւմտ. Նռնենի լատիներէն՝ Punica granatum նռնազգիներու ընտանիքի տերեւաթափ պտղատու թուփերու եւ ոչ մեծ ծառերու ցեղ, երկարաւուն կաշեկերպ տերեւներով, ալ կարմիր ծաղիկներով։

Գորիս
                                     

ⓘ Գորիս

Գորիս, քաղաք Սիւնիքի մարզին մէջ, մայրաքաղաք Երեւանէն շուրջ 240 Քմ հեռաւորութեան վրայ, եւ 69 Քմ հիւսիս-արեւելք մարզին կեդրոնէն՝ Կապանէն։ Կը գտնուի Վարարակ գետի ափին։ Քաղաքը կը գտնուի Երեւան – Ստեփանակերտ ռազմավարական կարեւորագոյն նշանակութիւն ունեցող ճամբուն վրայ։

Գորիսը հիմնուած է 1870-ին՝ իբրեւ Ելիզավետպոլ նահանգի Զանգեզուր գաւառի կեդրոնը։ Քաղաքը կոչուած է 1885-ին Ռուսական Կայսրութեան կողմէ։ Սակայն կան փաստեր, որ Գորիսը իբրեւ քաղաք հիմնուած է աւելի ուշ՝ 1890ականներու կէսերուն։ Այդ մէկը կը փաստէ պատմաբան Լէօն, երբ 1888-ին Գորիս կայցելէ։ Ան կը գրէ, որ այդ թուականին Գորիսի մէջ կային քանի մը տասնեակ տուներ, եւ այդ պատճառով ան չէր ուզեր Գորիսը քաղաք անուանել, սակայն հմայուած էր տեսնելով Գորիսի փողոցներուն դասաւորումը։

Քաղաքը ունի շուրջ 20 հազար բնակիչ 2015 եւ կը գտնուի 1370 մ բարձրութեան վրայ։ Ունի 24 գիւղ։

Քաղաքի արեւելեան մասին մէջ կը գտնուի Հին Գորիսը Կյորես կամ Գորիս գիւղը՝ քարանձաւային բնակավայրերու ամբողջ շարք մը։ Ներկայիս բուն քաղաքին տեղը մինչեւ 1870-ական թուականները եղած է անբնակ տարածք մը։ Արեւելեան մասին մէջ կը գտնուի քաղաքին խորհրդանիշ համարուող բլուրը, որ տեղացիները կանուանեն Լաստի Խութ։

                                     

1.1. Պատմություն Հին դարեր

Ժամանակագրական տեսակէտէն քաղաքը կարելի է կոչել Նոր Գորիս, որովհետեւ Հին Գորիսը, կամ ինչպէս կըսեն՝ Կյորեսը կը գտնուի աւելի բարձր, չորս Քմ հեռու։ Կը նախատեսուի պահպանել այդ ժայռափոր բնակավայրը, որ ոչ միայն պատմական հնավայր է, այլ կարեւոր է նաեւ զբօսաշրջիկները սպասարկելու տեսակէտէն։ Գորիսի շրջակայքը լի է արտասովոր աշտարակներով, ամրոցներով, բուրգերով, քարանձաւներով, անդրջրհեղեղեան քարակերտ հրաշալիքներով։

Գորիս բնակավայր եղած է հնագոյն ժամանակներէն, մարդ հոս բնակութիւն հաստատած է քարէ դարու շրջանին։ 1980-ական թուականներու սկիզբը հոս իրականացուած պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուած են բարձրարժէք պրոնզէ իրեր՝ կանացի զարդեղէն, դաշոյն, տէգ, հմայիլներ եւ ամանեղէն։ Ուսումնասիրութիւնները ցոյց տուած են, որ անոնք կը պատկանին Ք.Ա.2-րդ դարուն, ունին տեղական ծագում եւ կը խօսին տեղաբնակներու բարձր մշակոյթի եւ կենցաղի մասին։ Հին ժայռապատկերներ գտնուած են Իշխանասարի փէշերուն, որոնց թիւը կանցնի 1500-ը՝ հիմնականին մէջ մարդու եւ ընտանի կենդանիներու պատկերներով եւ կը վերաբերին Ք.Ա. 5-2 հազարամեակներուն։ 2000 տարի առաջ, Հայկական թագաւորութեան մէջ՝ Սիւնիք նահանգին մէջ, Գորիս ունեցած է տուեալ ժամանակներու կարեւորագոյն բանակավայր-քաղաքներուն բնորոշ հասարակական զարգացած ենթակառոյցներ։

                                     

1.2. Պատմություն Նոր շրջան

Միջին դարերուն Գորիսը կարեւոր հանգոյց էր Նախիջեւանէն Զանգեզուրով դէպի Արցախ ու մերձկասպեան տափաստանները երկարող բանուկ այն ճամբուն վրայ, որմով կը տեղափոխուէր Նախիջեւանի աղը։ Ըստ Է. դարու պատմիչ Աբրահամ Կրետացիի՝ Գորիսէն մեծ քանակի մետաքս կարտահանէին Մեծ Մետաքսի Ճամբով դէպի Եւրոպա՝ քանի որ Մեծ մետաքսի ճամբու երթուղիներէն մէկը անմիջականօրէն կանցնէր Գորիսի մօտ գտնուող պատմական ճամբով։ Պահպանուած է քարերու մէջ եղած քարւանսարան։ ԺԶ. դարուն Գորիս կը մտնէ Պարսկաստանի տիրապետութեան տակ. սկզբում՝ որպես Ղարաբաղի կուսակալութեան, ապա՝ Ղարաբաղի խանութեան մաս։ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուր գաւառը՝ ժամանակակից ՀՀ Սիւնիքի մարզը եւ նախկին Լաչինի շրջանը Գորիս ԺԹ. դարու սկիզբը՝ 13 Հոկտեմբերին Գիւլիստանի պայմանագիրով, կանցնի Ռուսաստանի տիրապետութեան տակ։ 1823-ին Գորիս ունէր 119 ծուխ։ Մինչեւ 1841 Գորիս կը մտնէ Տաթեւի մահալի մէջ, այնուհետեւ դարձաւ անոր արեւելեան հատուածի գիւղերէն կազմուած Գորիսի գաւառամասի կեդրոն։ 1868-ին վարչական բաժանումով Գորիս կը դառնայ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գաւառի կեդրոնը։ Ձորի սահմանափակ տարածքը կը խոչընդոտէր անոր զարգացման։ Դեռ 1867-ին Խաչատուր Եոլունց իր որդւոյն՝ Սահակին հետ, քարանձաւներէն դուրս գալով, առաջին տունը կը կառուցէ ներկայիս Գորիս քաղաքին մէջ, դառնալով նոր Գորիսի հիմնադիրը։ Եոլունցները, որոնք հետագային կը դառնան Եոլյաններ Գորիսի առաջին բնակիչները։ 1870-ին գետի աջակողմեան հարթավայրին մէջ կը հիմնուի Գորիս քաղաքը, որ եւ կը ստանձնէ Գորիսի վարչական դերը։ Այդպիսով՝ ցարական ժամանակաշրջանին Գորիս ժամանակակից Հայաստանի տարածքին թիւով չորս քաղաքներէն մէկն էր ։ ԺԹ. Գորիս ունէր շախմատաձեւ յատակագիծով ճարտարապետական յատուկ ոճ եւ կանոնաւոր կառուցուած երկյարկանի հասարակական կառոյցներ։ Իսկ աւանդական կարպետագործները, մետաղագործները, գարեջրագործներն իրենց արհեստանոցներով կը զբաղեցնէին քաղաքին հասարակական կեդրոնի կառոյցներուն մնացող մասը։ ԺԹ. դարուն Գորիս իր հասարակական կեանքի զարգացման բնոյթով կը համարուի Սիւնիք-Արցախի տարածաշրջանի ամենածաղկուն ու զարգացած քաղաքը։

Գորիսի քարայրները, քարանձաւներն ու բրգաձեւ ժայռերը մշտապէս գրաւած են զբօսաշրջիկներու ուշադրութիւնը, եւ անոնցմէ շատերը Գորիսը կը համարէ գանձ, որ անպայման պէտք է ճանաչելի դարձնել եւ ներկայացնել աշխարհին։

                                     

1.3. Պատմություն Խորհրդային շրջան

Գորիսը խորհրդային իշխանութեան տարիներուն ամբողջութեամբ վերափոխուած է, դարձած գեղեցիկ, բարեկարգ քաղաք։ Կառուցուած են առանձնատուներ, հասարակական շէնքեր, առողջապահական հիմնարկներ, մշակութալուսաւորական օջախներ։ Ունէր միջնակարգ դպրոցներ, գիւղատնտեսական, պետական թատրոն, մշակոյթի պալատ, հայրենագիտական թանգարան, գրադարաններ եւ Գորիսի պետական համալսարանը։ Գորիս դարձած է նաեւ ժամանակակից արդիւնաբերութիւն կեդրոն։

                                     

2. Տեսարժան վայրեր

  • Գորիսի պատկերասրահը
  • Գորիսի երկրագիտական թանգարանը
  • Մշակոյթի կեդրոնը
  • Յուշարձան Բ. համաշխարհային պատերազմին զոհուածներուն
  • Ակսել Բակունցի տուն-թանգարանը
  • Կիսանդրի՝ Ակսել Բակունցի
  • "Եօթնաղբիւր" յուշարձանը
  • Կիսանդրի՝ Գուսան Աշոտի
  • Յուշարձան "Զանգեր"
  • Կիսանդրի՝ Զօրավար Անդրանիկի
  • Հին Գորիսը
  • Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի
  • Գրիգոր Տաթեւացիի անուան հրապարակ
  • Մանկական գեղագիտական կեդրոնի Գորիսի մասնաճիւղը
  • Սպիտակի երկրաշարժի զոհերուն նուիրուած յուշարձան
                                     

2.1. Տեսարժան վայրեր Գորիսի պատկերասրահ

Գորիսի պատկերասրահը ստեղծուած է 2001-ին քաղաքապետարանի նախաձեռնութեամբ։ Այստեղ ներկայացուած են ինչպէս արտասահմանեան, այնպէս ալ սփիւռքահայ հեղինակներու գործեր:

                                     
  • ռուսական մշակոյթին եւ քաղաքաշինութեան Երեւան, Ալեքսանդրապոլ այժմ Գիւմրի Գորիս Նոր Պայազիտ եւ այլն զարգացումը դասականութեան ու կանոնաւոր յատակագծման
  • ուղեւորութեան կարեւոր հանգոյց է Այստեղ սկսած են Ստեփանակերտ - Շուշի - Բերձոր - Գորիս - Ջերմուկ - Երեւան, Ստեփանակերտ - Աղդամ - Եվլախ - Բաքու, Ստեփանակերտ - Ննգի - Մարտունի
  • Մեղրի - Նիւուատի հատուածի շինարարութիւնը, կառուցուած է Մեղրի Քաջարան մայրուղին, Գորիս Ստեփանակերտ հեռատեսիլի վերահաղորդիչ կայանը 1991 - 1999 թուականներուն Կարէն
  • երկարութեամբ կը բխի Սիւնիքի բարձրաւանդակէն եւ կը թափի Սպանդարեանի ջրամբարը Գորիս Վասարակ կամ Զանգեզուրի գետ Որոտան գետի հարկատուներէն է 29 քմ երկարութեամբ
  • կազմեց Ասլան Շահնազարեան Գորիս 1921: Ազատ Սիւնիք սեւ էջեր եւ փաստեր բոլշեւիկների հնգամսեայ գործունէութիւնից Գորիս 1921: Վարդան Գէորգեան, Լեռնահայաստանի
  • Ուզպեքիստանի գլխաւոր քաղաքներէն գլխարկ Զանգեզուրի կիներ, 20 - րդ դարասկիզբ Գորիս Սիւնիք աւանդական զգեստով տիկին, նկար 1961 18 - րդ դարու Զանգեզուրի կնոջ տարազ
  • բարեգործական համերգներով ելոյթ ունեցեր է Գյումրի, Վանաձոր, Բերդ, Աշտարակ, Գորիս եւ Ստեփանակերտ քաղաքներուն մէջ Համերգներէն բացի նաեւ վարպետաց դասեր անցկացուցած
  • Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայէն ներս: Ան ծնած է Շինուհայր, Գորիս Սովետական Հայաստան: 1946 թուականէն 1951 ան Երեւանի Պետական Համալսարան յաճախած
  • բաց է եւ երթեւեկութիւնը երկկողմանիօրէն ազատ է Հայաստանի Հանրապետութենէն Գորիս քաղաքէն A 312 մայրուղին անցնելով Բերձոր, ապա Շուշի քաղաքներով, կը միանայ
  • Վերացուած է Արցախի արեւելեան ու հարաւային սահմաններու, ինչպէս նաեւ Ստեփանակերտ - Գորիս ինքնաշաժի մայր ճամբաներուն սպառնացող մշտական սպառնալիքը, անվտանգ դարձած

Users also searched:

առուշ առուշանյանի կինը, հին գորիս, հյուրանոցներ գորիսում, փոստային ինդեքս գորիս,

...
...
...