Back

ⓘ Ատուայի Ճակատամարտ




Ատուայի Ճակատամարտ
                                     

ⓘ Ատուայի Ճակատամարտ

Ադուայի ճակատամարտ, 1895 - 1896 թվականների Իտալա-եթովպիական պատերազմի վճռորոշ ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 1896 թվականի մարտի 1-ին եթովպիական Ադուա քաղաքի մոտ։

                                     

1. Երկու կողմերի հարաբերություններ

Իտալական մասնաշենքերից մեկում գեներալ Օրեստա Բարատերիի գլխավորությամբ գիշերում էին ավելի քան 20 հազար մարդ, մինայն թե նրանց մի մասը կազմում էին բնիկները։ 1896 թվականի փետրվարի 28-ին, Իտալիայի վարչապետ Ֆրանչեսկո Կրիսպին ուղարկում է Բարատերին և իր զորքին մարտի ջան, խիստ պահանջելով վճռական հարձակում և պարտություն թշնամուն:

Եթովպիական զորքի ընդհանուր թիվը 80 հազար էր, կարող է պատահել նաև մոտ 90 հազար մարդ, բայց այդ թվում 80 հազարը հետևազոր էր, իսկ 8.6 հազարը՝ հեծելազոր: Այս ճակատամարտին մասնակցում էին երկրի բոլոր մարզերից։ Վերապատրաստման, սպառազինության և վերազինման առումներով, եթովպիական ֆեոդալական բանակը զգալիորեն զիջում էր իտալական բանակին նրանով, որ նրանք կռվում էին կայծքարե հին հրացաններով և նետերով։

Մենելիկա կայսեր օգտին կռվում էին նաև ռուս ռազմական Նիկոլայ Ստեպանովիչի խմբերից:

                                     

2. Ճակատամարտի ընթացք

Իտալական զորքը բաժանված էր երեք շարասյուների:

Հետախուզման ակտիվ գործունեության արդյունքում, եթովպիական բանակի հրամանտարությունը բացահայտեց իտալական զորքերի տեղը և ուղությունները, որը թույլ տվեց ուղղել կետնրոնացված ուժերը գեներալ Ալբերտինոյի շարասյան դեմ։ Արդյունքում, գեներալ Ալբերտինոյի հրամատարությամբ առաջին շարասյունը, որը առաջինն էր հարձակվել եթովպիկական զորքերի վրա, շրջապատվեց և ջախջախվեց:

Երկրորդ շարասյունը, գեներալ Ջորջ Արիմոնդիի գլխավորությամբ, որը ակտիվ էր Մենելիկո II-ի 30 հազարոց բանակի դեմ մղած իր ճակատամարտով, նույնպես ջախջախվեց։ Այդ ճակատամարտի հատվածում գործում էին նաև Մենգեշի ցեղի "վագրե" զորքերը։

Ավելի կատաղի պայքար է տեղի ունեցել գեներալ Վիտորիո Դաբորմիդի մասնակցությամբ ռազմաճակատում, որտեղ գրոհել էր Մեկոնինա ցեղի 30 հազարանոց զորքը։ 10-ժամյա պայքարից ընթացքում, իտալական զորքը շրջապատված էր եղել, որի արդյունքում գեներալ Դաբորմիդան զոհվեց։

                                     

3. Արդիւնքներ

Իտալական զօրքերը 11 հազար սպաննուած կիորսնցուցին եւ վիրաւոր մարդոց եւ մինչեւ 4 հազար մարդ գերեւարուեցան։ Եթովպիական զօրքը սկսաւ հրետանային զէնքեր օգտագործել, մեծ քանակութեամբ այլ զէնքեր եւ այլ ռազմական արուեստագիտութիւն: Մահացածներու շարքին կային 2 զօրավար եւ 250 սպայ:

Ճակատամարտէն ետք, երբ իտալական զօրքերը ստիպուած կը նահանչէին, անոնք լրացուցիչ կորրուստներ կրեցին, որուն պատճառով յարձակումները համալրած են նաեւ տեղի բնակչութեան: Ընդհանուր առմամբ, իտալական զօրքերու դիրքէն՝ Ադդի-Կեյիհի մէջ, պատերազմը 56 սպաներ եւ 2500 զինուորականներ լքեցին եւ եւս 8000-ը դուրս եկան Ասմերու: Հետագային իտալական զօրքերը պաշտպանական Գուրայի գիծ կ՛ուղղեւորուին՝ Սեգենեյտի, նախկինին գրաւուած քաղաքներուն մէջ բնակելու համար:

Եթովպիական զօրքի կորուստը 5 հազար մահածացներ կը կազմէ, իսկ 6-էն 10-ը հազարը՝ վիրաւորներ են:

                                     

4. Գրականութիւն

  • Орлов Н. А. Итальянцы в Абиссинии. 1870 - 1896. - СПб., 1897.
  • R. Battaglia. La primera guerra d’Africa. Torino, 1958.
  • А. Бартницкий, И. Мантель-Нечко. История Эфиопии пер. с польск. М., Прогресс, 1976.
  • G.F H. Berkeley. The campaign of Adowa and the rise of Menelik. London, 1935.
  • В. Т. Попов. Разгром итальянцев под Адуа. М., 1938.