Back

ⓘ Սպիտակի Երկրաշարժ




Սպիտակի Երկրաշարժ
                                     

ⓘ Սպիտակի Երկրաշարժ

Սպիտակի երկրաշարժ, տեղի ունեցած է Հայաստանի հիւսիսարեւմտեան մասին մէջ 7 Դեկտեմբեր 1988-ին՝ տեղական ժամանակով ժամը 11:41-ին։ Երկրաշարժի ուժգնութիւնը կազմած է 6.8-7.2 magnitude, իսկ ըստ Մեդուեդեւ-Սպենհոյեր-Կարնիկ սանդղակի՝ macro-seismic ուժգնութիւնը X ։ Շրջանը խոցելի է հազուադէպ պատահող, բայց ուժեղ եւ աւերիչ երկրաշարժերով, այն կը գտնուի Ալպերէն մինչեւ Հիմալայներ ձգուող աշխոյժ երկրաշարժական գօտիի վրայ։ Ստորգետնեայ հզօր ցնցումներու հետեւանքով կէս րոպէի մէջ աւերուած է հանրապետութեան գրեթէ ողջ հիւսիսային հատուածը, ուր կ՚ապրէր շուրջ 1 մլն մարդ։ Երկրաշարժի էպիկեդրոնը՝ Սպիտակի մէջ, ցնցումներու ուժգնութիւնը հասած է մինչեւ 9-10 բալ ։ Ստորգետնեայ ցնցումները զգացած են Երեւանի եւ Թիֆլիսի մէջ։

Երկրաշարժի հետեւանքով շարքէն դուրս եկած է Հայկական ԽՍՀ արդիւնաբերական ներուժի շուրջ 40 %-ը։ Երկրաշարժի արդիւնքով լիովին աւերուած են Սպիտակ քաղաքն եւ 58 գիւղ, մասամբ աւերուած են Լենինական ներկայիս՝ Գիւմրի, Ստեփանաւան, Կիրովական ներկայիս՝ Վանաձոր քաղաքներն ու աւելի քան 300 բնակավայր։

Չնայած Սառ պատերազմի լարուածութեան, երկրաշարժէն քանի մը օր ետք Խորհրդային միութեան առաջնորդ Միխայիլ Կորբաչովը պաշտօնապէս ԱՄՆ֊էն մարդասիրական օգնութիւն խնդրած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք առաջին անգամ։ 113 երկիր զգալի քանակութեամբ մարդասիրական օգնութիւն ուղարկած է Խորհրդային Միութիւն՝ փրկարարական սարքաւորումներու, որոնողական խումբերու եւ բժշկական պարագաներու տեսքով, բայց գաղտնի նուիրատուութիւնը եւ հասարակական կազմակերպութիւններու նուիրատուութիւնները նոյնպէս միջազգային օգնութեան մաս կազմած են։ Օգնութիւն բերելու ճանապարհին մէկ ԽՍՀՄ ինքնաթիռ, որուն մէջ կային 9 անձնակազմի անդամ եւ 69 զինծառայող, եւ Հարաւսլաւիայէն եկող փոխադրամիջոց մը կործանուած են տարբեր պատահարներու մէջ։

                                     

1. Seismological բնութագիրը

  • Էպիկեդրոնը - Սպիտակ քաղաքի մօտ Շիրակամուտ Նալբանդ գիւղ φ=40.9N;λ=440, 2E,
  • Ժամանակը - 7 Դեկտեմբեր 1988-ին‚ տեղական ժամանակով 11։41,
  • Ստեփանաւան - 9 բալ
  • Երեւան - 6 բալ
  • Վանաձոր - 8-9 բալ
  • Ուժգնութիւնը - էպիկեդրոնը 10 բալ ըստ МSК - 64 սանդղակի,
  • Գիւմրի - 9 բալ
  • Երկրաշարժի ժամանակ երկրի մակերեսին առաջացած բեկուածքի երկարութիւնը- մօտ 37 քմ‚ ուղղաձիգ առաւելագոյն տեղաշարժը- մօտ 2 մ‚ հորիզոնական տեղաշարժը- 0.7-1‚0 մ։
  • Գլխաւոր ցնցման տեւողութիւնը- մօտ 35-45 երկվրկ.,
  • Հիպոկեդրոնի խորութիւնը- մօտ 10 կմ,
  • Magnitude- 7‚0 ըստ Richter-ի սանդղակի,
                                     

2. Աւերման գօտիի բնութագիրը

  • Ուժեղ աւերման գօտիի թիւը - 11,
  • Տուժած գիւղերու թիւը - 342,
  • Աւերուած գիւղերու թիւը - 58,
  • Տուժած քաղաքներու թիւը - 21,
  • Վնասի գօտիի մակերեսը - 10 000 քմ քառակուսի‚ ուր կ՚ապրէր 1 միլիոն բնակիչ,
  • Անօթեւան մնացածներու թիւը - 514000 մարդ։
                                     

3. Մարդկային կորուստները

Զոհերու թիւը - 25000‚ բաժնուած՝

  • Ախուրեան - 500
  • Գիւմրի - 17000
  • Ստեփանաւան - 125
  • Սպիտակ - 4000
  • Վանաձոր - 1200

Փլատակներէն հանուած է կենդանի - 45000 մարդ, հիւանդանոց տեղափոխուածէ - 12500 մարդ։ Աղէտի գօտիէն տարահանուած է 120 հազար մարդ կանայք‚ ծերեր եւ երեխաներ‚ որոնցմէ 75 հազարը՝ Հայաստանէն դուրս, ԽՍՀՄ առողջարաններ։

Ուղիղ նիւթական կորուստներու արժէքը կազմած է 10 միլիար ԱՄՆ տոլար։

                                     

4. Հետեւանքները քաղաքաշինութեան ոլորտին մէջ

Երկրաշարժի հետեւանքով վերանայուեցաւ Հայաստանի երկրաշարժական շրջանացման քարտէզը, նախկին երկու՝ 7 եւ 8 բալային գօտիներու փոխարէն ընդունուեցաւ 1, 2 եւ 3 գօտիներով քարտէզ, ուր երկրաշարժական վտանգը արտայայտուած էր ոչ թէ բալերով, այլ սպասուելիք երկրաշարժերու առնուազն արագացումներով։

  • 1 գօտիի համար այն 200 սմ/վ 2 մօտաւորապէս 8 բալ
  • 2 գօտիի համար այն 300 սմ/վ 2 մօտաւորապէս 8.5 բալ
  • 3 գօտիի համար այն 400 սմ/վ 2 մօտաւորապէս 9 բալ

Օրինակ, Երեւանը կը գտնուի 3 գօտիի վրայ, այսինքն կրնայ տեղի ունենալ 9 բալ ուժգնութեան երկրաշարժ։

                                     

5. Արտաքին յղումներ

  • Վահան Ամատունու,ՏԱՍՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ, յօդուածը 9-13 Դեկտեմբեր1988 թ.
  • Սուրէն Յարությունեանի յօդուածը Սպիտակի երկրաշարժի մասին
  • spitakseism.info - Սպիտակի երկրաշարժի 20 ամեակին նուիրուած գիտական, հրապարակախօսական, վիճակագրական և այլ նիւթերու հաւաքածոյ
  • Սպիտակի երկրաշարժի դասերը եւ աղէտի գօտիի վերականգնման խնդիրները