Back

ⓘ Արճէշի «Խորտակուած Քաղաք»ը




Արճէշի Խորտակուած Քաղաքը
                                     

ⓘ Արճէշի "Խորտակուած Քաղաք"ը

Հին Արճէշ․ անոր մէկ մասը այժմ Չելեբիբաղ կը կոչուի։ Հայկական հնագոյն քաղաքներէն։ Հին անունով՝ Արզաշկու․ Վանի թագաւորութեան առաջին մայրաքաղաք ։ Կը գտնուի Մեծ Հայքի Տարօն նահանգին, Արճէշ գաւառին մէջ, Վանայ լիճին հիւսիսային ափին։ Կը պատկանէր Գնունի նախարարական տան, իսկ 1000 թուականէն ետք՝ Արծրունիներուն։

                                     

1. Պատմական ակնարկ

Հին Արճէշը կը կառուցուի Վանի թագաւորութեան ժամանակ եւ անոր առաջին մայրաքաղաքը Արզաշկու անունով կը դառնայ Ք․ա․ 860-845։

1655 թո­­ւականին Ար­­ճէշ կ՛այ­­ցե­­­լէ Էվ­­լի­­­յա Չե­­լեպի Evliya Çelebi ։ Ան իր յու­­շագրու­­թիւննե­­րուն մէջ Ար­­ճէ­­­շի բեր­­դը կը նկա­­րագ­­րէ հետեւեալ տողերով․- "Վա­­նայ Լճի ափունքին տա­­փարակ ժայ­­ռոտ բլու­­րի մը վրայ քա­­ռան­­կիւն ամուր բերդ մըն է։ Իւ­­րա­­­քան­­չիւր քա­­րը փի­­ղի մը հսկա­­յու­­թիւնը ու­­նի։ Այնքան ըն­­դարձակ է որ կա­­րելի է ձի վազցնել։ Ամ­­րո­­­ցը ու­­նի եր­­կու դար­­պաս, որոնցմէ աւե­­լի մեծ է Ատիլ­­ճե­­­վազի մուտքը։ Բեր­­դին մէջ հո­­ղածածկ 1000 տուն եւ 200 խա­­նութ կայ։ Քա­­ղաքի բնա­­կիչ­­նե­­­րուն մէկ մա­­սը քրիս­­տո­­­նեաներն են" ։

                                     

1.1. Պատմական ակնարկ Արճէշի "Խորտակուած Բերդ" ը

Երեւան եկած Արճէշի հայկական բերդը կառուցուած է Վանի թագաւորութեան տարիներուն Ք․ա․ 9-րդ դար:

                                     

1.2. Պատմական ակնարկ Արճէշի "Խորտակուած եկեղեցի" ն

Պատմական աղբիւրները կը յայտնեն, որ երեւան եկած Արճէշի եկեղեցին կառուցուած է հայկական հնագոյն Թարհաններու տոհմին հոգեւորականներուն կողմէն: Սակայն Վանայ լիճին ջուրե­­րու ցամ­­քե­­­լով յայտնուած եկեղեցին գան­­ձա­­­խոյզնե­­րու թի­­րախը դար­­ձած է։

                                     

2. Զրոյցներ

Ըստ հետախուզող եւ պատմաբան Սետաթ Ուլուկանայի, Ատիլ­­ճե­­­վազի եւ Ար­­ճէ­­­շի շրջա­­կայ­­քին գո­­յու­­թիւն ու­­նե­­­ցած է հայ­­կա­­­կան Թար­­խան կամ Թարհան գեր­­դաստա­­նը, որ Հա­­լիֆէ Ալիի օրէն ի վեր իս­­լա­­­մական պե­­տու­­թիւննե­­րու կող­­մէ սրբա­­զան կը հա­­մարո­­ւի 7-րդ դար։ Աւան­­դազրոյցնե­­րու հա­­մաձայն Ար­­ճէ­­­շի եկե­­ղեցին կա­­ռու­­ցողները նոյն գեր­­դաստա­­նէն վա­­նական­­ներ եղած են։