Back

ⓘ Սիրոս (կղզի)




Սիրոս (կղզի)
                                     

ⓘ Սիրոս (կղզի)

Սիրոս․ յունարէն՝ Σύρος, Syros, Էգէական Ծովուն Քիքլատես կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, Յունաստան։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։

Կղզին կը զարգանայ 1826 թուականէն ետք, երբ հոն կը հաստատուին Փսարա, Խիօ, Կրետէ եւ Փոքր Ասիայէն գաղթկաններ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոն։

Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ․ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։

                                     

1. Անուանում

Սիրոս անունը առաջացած է փիւնիկերէնի Սուր կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ Հոմերոսը, Ոդիսական դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ՛անուանէ Սիրիի, իսկ 17-րդ դարուն կ՛անուանուի նաեւ իբրեւ Հռոմի Պապի կղզին՝ "L’isola del Papa" ։

                                     

2. Աշխարհագրութիւն

Սիրոս կղզին կը գտնուի Քիքլատես կղզեխումբին կեդրոնը։ Փիրէա եւ Ռաֆինա նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84.069 ք․քմ․ է։ Բնակչութեան թիւը 21․390 հոգի կը հաշուէ ըստ 2011 մարդահամարին։

Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն Անտրօ, հիւսիս-արեւելքէն Թինոս, արեւելքէն Միքոնոս եւ Տիլոս ու Ռինիա կղզիակները, հիւսիս-արեւմուտքէն Քէա եւ Ղիարոս, արեւմուտքէն Քիթնոս, հարաւ-արեւմուտքէն Սերիֆոս, հարաւէն Սիֆնոս, Անդիփարոս, Փարոս եւ Նաքսոս։

Կղզիին հիւսիսային կողմը լեռնային շրջան կը կոչուի Ափանօ Մերիա Απάνω Μεριά =Վերին մաս․ բնակիչներուն թիւը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքրոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցաւ։

Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։

Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին։

                                     

2.1. Աշխարհագրութիւն Բնակավայրեր

Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամենէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ Անօ Սիրոս վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են Քասթրի եւ Խալանտրիանի նախապատմական բնակավայրերը։

                                     

2.2. Աշխարհագրութիւն Ժայռակղզիակներ

Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզիակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի 2 բնակիչ։

                                     

2.3. Աշխարհագրութիւն Ժայռակղզիակներուն ցանկը

Ամպելոս, Ասփրօ, Նաթա, Տիափորաքի, Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս, Սթրոկիլօ Փոսիտոնիա, Սխինոնիսի, Տիտիմի, Վարվարուսա, Փսաթոնիսի, Փսախնօ, Քուցուլիա, Քիլիսթրաքիա։

                                     

3.1. Պատմական անդրադարձ Նախապատմական շրջան

Խալանտրիանի եւ Քասթրի շրջաններուն մէջ Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս հնագիտական պեղումները կը ցուցնեն թէ Սիրոսը բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․3-րդ հազարամեակ. Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։

Ք․Ա․2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ՛անցնի յաջորդաբար Մինոասեան եւ Միկինէական Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* Ίωνες -The Ionians ։

  • Յոնիա Ιωνία․ Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան Փոքր Ասիոյ մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող Յոնիական Ծովուն եւ անոր՝ Յոնիական կղզիներուն հետ։

Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսա եւ էրմուփոլիին արեւմուտքը։

Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։

  • Սամոս ․ Էգէական Ծովուն արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ Թուրքիոյ արեւմտեան ափերուն կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով։


                                     

3.2. Պատմական անդրադարձ Դասական եւ Հելլենիստական շրջան

Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ Աթէնքի Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ՛ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթէ դրամը։ Սակայն պարտաւոր է Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։

Հերոնիոյ ճակատամարտէն Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea Տե՛ս Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ ետք, կղզին Մակետոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։

                                     

3.3. Պատմական անդրադարձ Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան

Հռոմէական շրջանին, Ք․Ա․ 184 - 324 Սիրոս կը զարգանայ․ պղինձէ դրամ կը շրջագայի Հելլենիստական շրջանէն, իսկ արծաթէ դրամ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։

Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառաւ, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։

                                     

3.4. Պատմական անդրադարձ Լատիններու իշխանութեան շրջան

Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն ետք 1204, կղզին՝ ինչպէս Քիքլատեսի մնացեալ կղզիները, կը գտնուի Վենետիկցիներուն գերիշխանութեան տակ․ կ՛իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը Marco Sanudo եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։

Այս շրջանին է որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնիայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն յունարէն լեզուն։

                                     

3.5. Պատմական անդրադարձ Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան

1579 թուականին Խայրետին Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ Օսմանեան Կայսրութեան հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչարիներուն հոն հաստատուիլը կ՛արգիլէ։

Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին 1635 եւ Ժեզուիթ 1744 կրօնաւորներ։

ժանտախտի համաճարակին 1728 կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակետին կը հասնի 18-րդ եւ 19-րդ դարերուն ընթացքին։

1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իրեն ազգական՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ՛ընծայէ "Համայնքի Ժողով" ը եւ կղզիին կը կառավարուի անկէ առաջացած գործակալներուն միջոցաւ ։

1750 – 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի․ 2000 հոգիէ՝ 4000։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրօ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։



                                     

3.6. Պատմական անդրադարձ Յունաստանի Ազատագրական Պայքարի ժամանակաշրջան

Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ Սամոս, Զմիւռնիա, Քիտոնիէս Այվալի, Ռոտոս, Փսարա եւ Քասօ, գաղթականութեան մեծ ալիք մը կ՛առաջացնեն դէպի Սիրոս։

                                     

3.7. Պատմական անդրադարձ Էրմուփոլիին ստեղծումը

1822 եւ 1865 միջեւ, Էրմուփոլին կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։

Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները αρχοντικό նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ, գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի՝ "Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս" ։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։

Քաղաքապետարանի շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր Գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ շատ ուրիշ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։

                                     

3.8. Պատմական անդրադարձ Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը

Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14․000 կ՛անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850 թուականին արդէն բնակչութեան թիւը 20․000-էն աւելի է, իսկ 1889՝ 22․000։

                                     

3.9. Պատմական անդրադարձ Գործարաններ

1860 Սիրոսին մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթ, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875 կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակագործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, եռանգաշխատանոցներ, լոխումի, եւայլն։

Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24 է։

Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառուցումները։

Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմիղին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրները կ՛արտահանուի։ 1860 թուականին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիին բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում կ՛առաջանայ։

                                     

3.10. Պատմական անդրադարձ Նէօրիօ նաւարանը

1861 թուականէն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը Նէօրիօ նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամենահիներէն։ 19-րդ դարուն վերջին եռեսուն տարիներուն ընթացքին մեծ աճ կ՛արձանագրէ, սակայն 20-րդ դարու առաջին կէսին` նահանջ։

                                     

3.11. Պատմական անդրադարձ Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը

Փոքր Ասիոյ Աղետին կը յաջորդէ քրիստոնիայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7․800 յոյն գաղթականներ եւ 3.000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն 2․800 Սիրոս կը հաստատուին եւ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ, իսկ որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջանները, ըլլայ վրաններու մէջ, ըլլայ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ 1923-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը Էրմուփոլիին արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։

Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 է, սակայն շուտով Աթէնքի եւ Քերքիրայի որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ հայ որբերուն թիւը 2․000 կը հասնի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ՛ապրին ։

                                     

3.12. Պատմական անդրադարձ Միջպատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն

20-րդ դարու առաջին տարիներէն իսկ, Աթէնքի եւ Փիրէայի շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճարականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կ՛ըլլայ որ նաւերը ուղղակի Փիրէա կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։

Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։

Սակայն, Բ․ Համաշխարհային պատերազմի Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեութիւնը։ 1941-1942 ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։

1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ՛արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984 Էգէական համալսարանի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ՛ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:

                                     

3.13. Պատմական անդրադարձ Ժամանակակից շրջան

Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ "Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը" Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου, "The Aegean casino" խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի Էգէական Ծովուն բոլոր կղզիները մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին եւ Նէօրիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ՛այեցելեն։

                                     

4. Արցախի երեխաներու հիւրասիրութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ

1995 թուականին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բի եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեան շնորհիւ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեան, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի "Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան" ծրագ­իրը․ Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուայ համար, կը հիւրասիրուին Արցախի ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։

                                     

5. Վարչակարգ

Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου ։ Քալլիքրաթիս Ծրագրով, Յունաստանը կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։

                                     

6. Կրօն

Կղզիին վրայ կ՛ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարեր շարունակ սիրով կ՛ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։

                                     

7. Փոխադրամիջոցներ

Ծովային կապ

Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի Փիրէա եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի Էգէական Ծովուն կղզիներն ու կղզիակները եւ Կրետէ կղզի երթեւեկութիւնը ամենօրեայ եւ յաճախակի է։

Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։

Օդային կապ

1992 Սիրոսի "Տիմիթրիս Վիքելաս" Δημήτριος Βικέλας Ազգային Օդակայանը IATA: JSY կը բացուի․ կապուած է Աթէնքի "Ελ. Βενιζέλος" IATA: ATH Միջազգային օդակայանին։

Հանրային փոխադրամիջոցներ

Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։

Նաեւ կը գործեն թաքսիներ taxis ։

                                     

8. Մշակոյթ

Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական եւ նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով, ձեռնարկներով։

"Սիրոսին երաժշտասէրները" Φιλόμουσοι Σύρου միութիւնը հիմնուած է 1894 թուականին։

Մայրաքաղաքի Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանի շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։

Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահներ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։

                                     

8.1. Մշակոյթ "Ափոլլոն" թատրոնը

"Ափոլլոն" թատրոնը Θέατρο Απόλλων կը կառուցուի 1862-1864․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի թէ Միլանոյի Սքալա La Scala թատրոնին մանրանկարն է եւ նաեւ թէ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ Նափոլի, Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։

Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991 եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000։

                                     

8.2. Մշակոյթ Կրթութիւն

Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։

                                     

8.3. Մշակոյթ Թանգարաններ – Ցուցադրութեան սրահներ

  • Սիրոսի հնագիտական թանգարանը
  • Ճարտարարուեստի Թանգարան
  • Մարքօ Վամվաքարի թանգարան Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային "ռեպեթիքօ" երաժշտութեան հայրը
  • Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարան
  • Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւ
  • Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարան
  • Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տուն
  • Սիրոսի Ժողովագրական թանգարան
                                     

8.4. Մշակոյթ Ցուցադրութեան սրահներ

Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ "Էրմուփոլի", "Քիքլատեսի Պատկերասրահ" եւ "Էմանուիլ Ռոյիտիս" ։

                                     

8.5. Մշակոյթ Յուշարձաններ

"Անտրէա Միաուլիս" ին Ανδρέα Μιαούλη արձանը, համանուն հրապարակին վրայ․

"Փոքր Ասիացիներու" յուշարձանը, Քսիրոքամպոյին համանուն հրապարակին վրայ․

"Զոհուածներուն Յուշարձան" ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։

                                     

8.6. Մշակոյթ Մարզական

Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլէյ-պոլի, ոտնագնդակի, կողովագնդակի, լողի, ծովային մարզումի, դասական մարզանքի, մեքենավառ մարզանքի, թենիզի եւ ճատրակի բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլէյ պոլի "Ֆինիքաս Սիրու" Α.Ο. Φοίνικας Σύρου խումբը։

Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր 5x5 եւ 7x7։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւայլն։

                                     

9. Տեղական արտադրութիւններ

Տեղական ամենատարածուած արտադրութիւնը "Սիրեաքօ Լուքումի" ն է՝ լոխում։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832։ Հետագային, Զմիւռնիոյ քաղաքէն Փոքր Ասիոյ աղետ փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձերարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է որ կը շարունակէ լոխումի պատրաստութեան աշխատանքը։

Լոխումին զուգահեռ, կ՛արտադրուի նաեւ "Խալվատոփիթա" ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։

Կ՛արտադրուի նաեւ հանրածանօթ "Սան Միխալի" պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կով, ոչխար եւ այծ, կաթով։

Նաեւ համբաւի արժանացած են․-

  • "Լիասթի տոմաթա" ն․ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ,
  • "Κοπανιστή" սերապուրի վիճակի եկած տեղական ճերմակ պանիր,
  • "Փեթրոթա" փափուկ պանիրը,
  • "Քափարի" ․ Քիքլատես կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,
  • Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը ղրավիերա "Γλυκιά Γραβιέρα",
  • "Συριανό Λουκάνικο" =Սիրոսի երշիկը,
  • Ծոթրինի մեղրը θυμαρίσιο μέλι․ պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն,
  • Տեղական "մարաթօ" կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը Μάραθος-Πολτός από μάραθο, եւայլն։
  • "Λούζα" Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր,
  • Ճզմուած ձիթապտուղը,


                                     

10. Լրատուողական միջոցներ

Հեռատեսիլ

Սիրոսին մէջ կը բանին երկու հեռասփռումի կայաններ, որոնք կը սփռեն Քիքլատես կղզեխումբի տարածքին։

Տպագրութիւն

Կը տպագրուին ամենօրեայ "Քինի Ղնոմի" =Հանրային Կարծիք Κοινή Γνώμη օրաթերթը եւ "Լողոս թոն Քիքլատոն" Λόγος των Κυκλάδων շաբաթաթերթը։ Նաեւ "Serious" անվճար ամսաթերթը։

Ելեկտրոնային թերթ

Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ "Syros toda y" ն է։

Ձայնասփիւռ

Սիրոսին մէջ կը սփռեն ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։

                                     

11. Տե՛ս նաեւ

Քերքիրայի հայերը․ հայ որբերը

Քեֆալոնիա․ Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա

Քոքինիոյ հայկական գաղութը

Սելանիկի հայկական գաղութը

Փաթրայի հայերը

Կրետէի հայերը

Կորնթոս - Կորնթոսի հայերը

Արսէն Պալեան

Կրետէ

                                     

12. Արտաքին յղումներ

  • Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը յուն.
  • Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը յուն.
  • Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները յուն.
  • Յոնիացիները անգլերէն
  • Սան Միխալի պանիրը յուն.
  • Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը անգլերէն
  • Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ
  • Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը յուն.
  • Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը անգլերէն