Back

ⓘ Հայերէն երգարաններ




                                     

ⓘ Հայերէն երգարաններ

Հայոց լեզուով առաջին երգարանի ստեղծումը կը վերաբերի դեռ 1513 թուականին. այդ Յակոբ Մեղապարտի հրատարակած հինգ գիրքերէն մեկն էրՙ "Տաղարանը", տպագրուած Վենետիկի մէջ: Ընդհանուր առմամբ, Հայերէն երգարանները ունին լայն աշխարհագրութիւնՙ Վենետիկ, Քալքաթա, Կոստանդնուպոլիս, Մարզուան, Վառնայ, Երուսաղէմ, Թիֆլիս, Ախալցխա, Պէյրութ, Մոսկուա, Սենթ Փեթերսպուրկ, Տոնի Ռոստով, Երեւան, Պոսթըն, Նիւ Եորք, Լոնտոն եւ այլուր:

Մատենագիտութեան առանձին բաժինները կը ներառեն նաեւ հայատառ թրքերենով յայտնի եւ անյայտ երգերու խօսքեր պարունակող ժողովածուներ, մէկ հեղինակի երգերէն կազմուած ժողովածուներու մասին տեղեկութիւններ, որոնց մեջ կը հանդիպինք ինչպէս հոգեւոր բանաստեղծութեան ներկայացուցիչներու, այնպէս ալ աշուղական արուեստի ներկայացուցիչներու երգերը:

Առանձին բաժիններու մէջ ընդգրկուած են նաեւ թերի տուեալներ պարունակող հրատարակութիւններ, երաժշտութեան դասագրքեր, մէկ ստեղծագործութեան տպագութիւններ, օրինակՙ Ահարոն Մսրլեանի "Դասընթացք ձայնական երաժշտութեան դիւրուսոյց եղանակով" 1911, Կ.Պոլիս, Սպիրիդոն Մելիքեանի "Դասագիրք երգեցողութեան" 1912, Թիֆլիս, Ռոմանոս Մելիքեանի եւ Ազատ Մանուկեանի "Երաժշտական այբբենարան" 1913, Փեթերսպուրկ հրատարակութիւններուն, իսկ երաժշտական պարբերականներու ցանկը կընդգրկէ ժամանակի հանրայայտ ամսագրերն ու թերթերը:

Մեկական երգեր պարունակող հրատարակութիւններու բաժնին մէջ կը հանդիպինք հայ եւ օտարազգի երաժիշտներու ստեղծագործութիւններու հրատարակութիւններու, որոնց մէջ կան նաեւ հազուագիւտ տեղեկութիւններ. օրինակ, իտալացի Քառլօ Ֆոսքինիիՙ Գաբրիէլ Երանեանի յիշատակին նուիրված երգը եւ ուրիշ հետաքրքրական փաստեր եւ տեղեկութիւններ:

Մատենագիտութեան ժամանակագրութիւնը կաւարտի 1921 թուականովՙ կապուած խորհրդային կարգերու հաստատման հետ, երբ արդէն երգարաններու բովանդակութիւնը միանգամայն այլ բնոյթ ու երանգ ստացեր է եւ ընթացեր է պատմական այլ հանգամանքներու մէջ:

Ուսումնասիրելով մօտ չորսուկէս դար ժամանակահատուածի մէջ հայերէն երգարաններու պատմական ուղինՙ կրկին կը համոզուինք, որ գտնուելով նոյնիսկ հասարակական-քաղաքական ամենադժուար, ծանր պայմաններուն, անցնելով կոտորածներու եւ եղեռնի միջովՙ երգը միշտ ուղեկից եղեր է հայուն, սփոփեր, ոգեւորեր, հանդարտեցուցեր է անոր եւ օգներ է պահպանելու ապրելու ոգին, սէրը դէպի արուեստն ու մշակոյթը: