Back

ⓘ Անապատներ




Անապատներ
                                     

ⓘ Անապատներ

Անապատ, ծայրայեղ չորային, ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխութեամբ շրջան է, ուր շոգիացումը ջուրի բաց մակերեսէն 7-ից 30 անգամ կը գերազանցէ մթնոլորտային տեղումներու քանակին։ Երկրագունդի անապատներու ընդհանուր տարածութիւնը 15–20 մլն. կմ² է։ Անապատները, բացառութեամբ սառցային անապատներու, առաջացեր են խոնաւութեան պակասի պատճառով։ Կը բնութագրուին աննշան տեղումներով, տաք ամառներով, շոգիացման արտակարգ չափերով, հողի եւ օդի ջերմաստիճանի օրական ու տարեկան մեծ տատանումներով, մակերեսային ջուրերու մշտական հոսքի բացակայութեամբ, հողի վերին շերտի մէջ աղերու կուտակումով, բուսածածկոյթի նոսրութեամբ կամ բացակայութեամբ։ Կլիման չորային է։ Ամռանը խոնաւութիւնը կիջնէ մինչեւ 14%, ամիսներ շարունակ երկինքը պարզ է։ Արեւոտ օրերու թիւը բարեխառն գօտին անապատներու մէջ կը հասնէ 197, արեւադարձայիններու մէջ՝ 295 օրուայ, առաւելագոյն ջերմաստիճանը համապատասխանաբար կը հասնի 49.5 °C և 58 °C։ Արեւի տակ աւազի մակերեւոյթը կը տաքնայ մինչեւ 90 °C։ Ջերմաստիճանի տարեկան տատանումը 90 °C է, օրականը՝ 30 °C։ Տեղումներու տարեկան միջին քանակը Միջին Ասիայի անապատներու մէջ 60–175 մմ է, Կեդրոնական Ասիայի մէջ՝ 9 մմ, արեւադարձային անապատներու մէջ 100 մմ–էն պակաս։ Հիւսիսային եւ Հարաւ–Արեւմտեան Ափրիկէյի, ինչպէս նաեւ Հարաւային Ամերիկայի արեւմուտքի անապատներու մէջ տարիներ շարունակ անձրեւներ չեն տեղար, սակայն հազուադէպ կըլլան տեղատարափներ։ Մակերեսային ջուրերը կը գոյանան մթնոլորտային տեղումներէն եւ կը մնան քանի մը ժամ կամ առաւելագոյնը՝ քանի մը օր։ Ստորերկրեայ ջուրեր կան բոլոր անապատներու մէջ, կը գտնուին փոքր խորութիւններու մէջ եւ աղի են։ Անուշահամ ջուրերը կառաջանան գետերու կամ տեղումներու ծծանցումէն։ Բուսականութեան թոյլ զարգացումն ու նոսր ծածկոյթը, հիմնահողերու մերկութիւնն ու ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխութիւնները կը նպաստեն սաստիկ հողմահարմանը՝ ընդհուպ աւազի եւ փոշիի առաջացումը։

                                     

1. Տարածման շրջաններ

Անապատներու բնական գօտիները ինկած է մայրցամաքներու բարեխառն, մերձարեւադարձային եւ արեւադարձային գօտիներու ներքին շրջաններուն մէջ։ Անապատները տարածուած են բոլոր մայր ցամաքներու վրայ։Անտարկտիդայի մէջ կը տիրապետէ սառցային գօտին անտարկտիկական սառցային անապատներ ։

                                     

2. Կլիմայ

Անապատներու գօտին կը բնութագրուի չոր, ցամաքային կլիմայով, օրական եւ տարեկան ջերմաստիճաններու մեծ տատանումներով։ Անապատներու մէջ շոգիացումը քանի մը անգամ կը գերազանցէ տեղումներու քանակին, խոնաւութեան գործակիցը կը կազմէ 0.1 - 0.2։

Ամռանը շատ տաք է։ Յուլիսի միջին ջերմաստիճանը +28 +30 °C է, իսկ առաւելագոյնը՝ +58.1 °C Սահարա։ Աւազը կը տաքնայ մինչեւ +80 °C։ Ձմռանը ցուրտ է։ Յունուարի միջին ջերմաստիճանը -5 -10 °C է, երբեմն՝ -50 °C բարեխառն գօտիի մէջ։ Տարեկան տեղումները քիչ են, առաւելագոյնը՝ 100 - 200 մմ., իսկ որոշ անապատներու մէջ՝ 50 մմ։

Տեղումներու մեծ մասը դիտուած է գարնանը։ Կիսաանապատներու մէջ տեղումները 250 - 5000 մմ են, կանաչով ծածկուելու ժամանակ կը վերածուին տափաստաններու:

                                     
  • չոր եւ տաք է Անձրեւները շատ հազուադէպ են Հողերուն մեծ մասը քարքարոտ անապատներ են Նեղոս ընդհանրապէս վարար հոսք մը կ ունենայ Յուլիս ամսուան ընթացքին
  • որոնք ցեղասպանութեան տարիներուն հաւաքագրած էին անմարդաբնակ վայրերէ անապատներ անտառներ փողոցներէ, ուր անոնք կը զբաղէին մուրացկանութեամբ, իսլամադաւան
  • Սահարան արաբերէն الصحراء الكبرى, աս - սահրա ալ - քուպրա, Մեծն անապատը صحراء ինֆո տարածքով աշխարհի երկրորդ ամենամեծ անապատն է, Անթարքթիքայէն ետք Անիկա

Users also searched:

անապատ ասիայում, լիբիական անապատ, հրվանդան աֆրիկայում, նամիբ անապատ,

...
...
...