Back

ⓘ Մշոյ Ճառընտիր




Մշոյ Ճառընտիր
                                     

ⓘ Մշոյ Ճառընտիր

"Մշոյ Ճառընտիր" ը կամ "Տօնական" ը, հայերէն ամենամեծ մագաղաթեայ ձեռագիրն է:Գրուած եւ նկարազարդուած է 1200 - 1202-ին, Երզնկայի Աւագ վանքին մէջ, Բաբերդի տանտէր Աստուածատուրի պատուէրով։ Գրիչը Վարդան Կարնեցին է, իսկ ծաղկողը՝ Ստեփանոս, որուն օգնած է նաեւ գրիչը։ Ձեռագիրը այժմ ունի 601 մագաղաթեայ թերթ, իւրաքանչիւրը պատրաստուած է երինջի կամ արջառի կաշիէ։ Ձեռագիրը բաժնուած է երկու մասի, կազմ չունի, քաշը 28 քկ. է։

Ձեռագիրը ճոխ զարդարուած է լուսանցքային զարդերով, գլխազարդերով եւ զարդագրերով։ Վառ եւ ինքնատիպ են գլխազարդերը, որոնք կը յիշեցնեն շքեղ գորգեր՝ երկրաչափական, բուսական եւ կենդանական զարդանախշերով: Լուսանցքային զարդերը կը զարդարեն ամէն մէկ միաւորի սկիզբ։

                                     

1. Բովանդակութիւն

Ձեռագիրը ճառերու, վարքերու, վկայաբանութիւններու, պատմական քաղուածքներու եւ ներբողներու ժողովածու է, որոնք դասաւորուած են տարուան տօներուն համաձայն, որմէ եկած է ժողովածուի "Տօնական" անունը։ Պահպանուած են տէրունական երկու նկարներ, մէկ էջին մէջ "Ծնունդը" իրեն կցուած նկարներով եւ այլ թերթի մէկ երրորդին մէջ՝ "Մուտքը" ։

                                     

2. Սկզբնական տեսք

Ձեռագիրը սկզբնական շրջանին ունեցած է 660 թերթ: 17 թերթ պահուած է Վենետիկի մէջ, 1 թերթ՝ Վիեննայի մէջ, իսկ 1977 թուականին Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանը Մոսկուայի Լենինի անուան գրադարանէն ստացած է 2 թերթ, որոնք անջատուած էին 1918-ին։

                                     

3. "Մշոյ Ճառընտիր" -ի առեւանգում

1203 թուականին մոնկոլ-թաթարական յարձակումներու ժամանակ Աստուածատոուրը կը սպաննուի եւ իր ունեցուածքը կը բռնագրաւուի: Բաբերդ քաղաքի աւերման ժամանակ ձեռագիրը տակաւին աւարտած չէր, կազմ ու յիշատակարան չունէր: Խլաթ քաղաքի դատաւորը պատճառաբանելով, թէ թուրք դատաւորը իրենց պարտք ունի, կը վերցնէ Աւետարանը: 1206 թուականին Մուշ քաղաքի Սուրբ Առաքելոց վանքի հոգեւորականը եւ տեղի բնակչութիւնը կիմանան, որ թուրք դատաւորը վաճառքի հանած է Աւետարանը, մէկ տարի բանակցութիւններէ ետք կը յաջողին չորս հազար արծաթէ դրամի փոխարէն Աւետարանը ձեռք բերել եւ կը տեղափոխեն զայն Մշոյ Առաքելոց վանք: Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն, ձեռագիրը կրկին կը փրկուի ոչնչացումէ: Երկու հայ կիներ գաղթի ճամբուն վրայ կը գտնեն ձեռագիրը եւ կը վերցնեն իրենց հետ: Անոնք ձեռագիրը երկու մասի կը բաժնեն, որպէսզի եթէ մէկը մահանայ, գոնէ միւսը կարողանայ փրկել մատեանը: Երկու կիներն ալ կուղղուին դէպի Արեւելեան Հայաստան: Կիներէն մէկը կը հասնի Էջմիածին եւ ձեռագիրը կը յանձնէ, իսկ միւս կինը կը մահանայ, սակայն մինչ այդ ան ձեռագիրի մէկ մասը կը թաղէ Էրզրումի վանքի բակին մէջ: 1920 թուականին ռուսական բանակի սպայ մը կը գտնէ ձեռագիրը եւ կը տեղափոխէ զայն Թիֆլիս, յանձնելով "Հայկական Ազգագրական ընկերութեան" թանգարանին, ուրկէ կը տեղափոխուի Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան:



                                     

4. Մատեանին քանդակը

Դաւիթ Երեւանցին "Մշոյ ճառընտիր" մատեանը խորհրդանշող քանդակ մը նուիրած է Հայաստանին` հայ գրատպութեան 500-ամեակին եւ Երեւանը գիրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակուելուն առիթով: