Back

ⓘ Մասլենիցա




Մասլենիցա
                                     

ⓘ Մասլենիցա

Մասլենիցա, արեւելեան սլավոններու աւանդական տօնը, որ կը նշուի Մեծ Պահոցէն առաջ մէկ շաբաթ շարունակ եւ իր ծիսակարգերու մէջ կը պահպանէ սլավոնական դիցաբանութեան շարք մը տարրեր: արեւելեան սլավոններու ժողովրդական օրացոյցին մէջ տօնը կը նշանակէ ձմրան եւ գարնան, ինչպես նաեւ՝ ուտիսի եւ Մեծ Պահքի սահման:

Մասլենիցայի ամսաթիւը ամէն տարի կը փոխուի՝ կախուած Զատիկի տօնէն: Մասլենիցայի տօնակատարութեան գլխաւոր աւանդական ատրիբուտներն են՝ Մասլենիցայի խրտուիլակը, զուարճանքները, խրախճանքը, սահնակով սահիլը, իսկ Պելառուսներու եւ ուկրանիացիներու մօտ՝ նաեւ վարենիկները, պանիրով կարկանդակները եւ ագուցարանները:

Ըստ Պորիս Ռիպաքովի նախաքրիստոնէական ժամանակաշրջանին Մասլենիցա կոչուած տօնը կը տօնէին գարնանամուտին, որ շարք մը ազգերու մօտ, որոնք կօգտագործեն արեւային օրացոյցը, կը հանդիսանայ նովուզ նոր տարուայ սկիզբը:

Միեւնոյն ժամանակ Նիքոլա Տուպրովսքին կը նկատէ, որ Մասլենիցայի շատ ծէսեր զուտ ձմեռնային են եւ չեն կրնար նշուիլ գարնան: Ան կը կարծէ, որ Մասլենիցայի ծէսերը եկեր են Վլասիայէն, որուն "մորուքը իւղի մեջ էր": Պելառուսիոյ մէջ ասացուածք մը պահպանուեր է. "Վլասէն վերցուր մէկ շերեփ իւղ" պելառուս․՝ На Аўласа бяры каўшом масла: Փոլեսիէ մէջ մինչեւ հիմա Հինգշաբթին կանուանեն "Վլասյէ" կամ "Վոլոսի":

  • Տօնը կը մարմնաւորէ Մասլենիցայի խրտուիլակը, որ կը հանդիսանայ հին ժամանակ մահացած եւ յարություն առած Աստուածութեան արձագանգը
  • Խորհրդային բանահաւաք Վլատիմիր Փրոփը, զարգացնելով Վիլհելմ Մանհարտթի եւ Ճէյմս Ֆրեզերի գաղափարները, Մասլենիցայի ծիսակարգերու գլխաւոր նպատակը կը համարէր բերրիութեան խթանումը, որ յատկապես գործնական էր դաշտային աշխատանքները սկսելու ժամանակ
  • Խրտուիլակի մոխիրը կամ նոյն պատռտուած խրտուիլակը կը տարածէին դաշտերուն մէջ: Ըստ Փրոփի հայեցակարգին, հողի բերրիութիւնը առաւել կարեւոր էր, ուստի ան փորձեր է անոր վրայ ազդել՝ "ինչ որ չէին կատարեր աւանդական մշակոյթի կրողները, անոնք մտածեն միայն բերքի կամ բերրիութեան մասին": Այս կարեւոր էր յատկապես գարնանը, երբ հողը կարթննայ ձմռան քունէն եւ կը սկսի պտուղ տալ: Պտղաբերութեանը կը խթանէ նաեւ խրտուիլակի այրելը՝ հին եւ չորացած բերքի ոչնչացումը, ապագայի ծնունդներու մահը
  • Վլատիմիր Փրոփի կարծիքով խրտուիլակը ներկայացուեր է իբրեւ բերրիութեան եւ պտղաբերութեան կեդրոն, եւ այդ ծէսերը պետք է տեղեկացնէին հողի պտղաբերութեան մասին
  • Մասլենիցայի շատ ծէսեր, ինչպես օրինակ՝ Համբոյրի ծէսը", Նորապսակներու հիւրընկալութիւնը, լեռներէն սահիլը, ձիերով պտոյտները, ամուրիներու կատակային հետապնդումները կապուած են նորապսակներու եւ չամուսնացած երիտասարդներու հետ: Անով հասարակութիւնը ցոյց կու տար ամուսնութեան բացառիկ կարեւորութիւնը բնակչութեան վերարտադրութեան համար եւ անով իսկ կոգեւոէր երիտասարդներուն
  • Բեղմնաւորումը անքակտելիօրէն կապուած է հողի պտղաբերութեան եւ անասուններու բեղնաւորման հետ: Բերրիութեանը կը խթանէ Մասլենիցայի երրորդ կողմը՝ յիշատակումը: Հեռացած նախնիները, գիւղացիներու պատկերացմամբ գտնուեր են այլ աշխարհի մէջ եւ երկրի, իսկ այդ կը նշանակէ, որ անոնք կարող են ազդել բերրիութեան եւ պտղաբերութեան վրայ: Ուստի չափազանց կարեւոր է ոչ թէ զայրանալ նախնիներու վրայ, այլ յարգել իրենց ուշադրութեամբ: Այդ բոլորի համար Մասլենիցայի մէջ գոյութիւն ունի հոգեհանգստի արարողութիւն, որու մեջ կը մտնէ հոգեհանգիստը, գերեզմանոց այցելելը, յիշատակի համար ճաշ մատուցելը, որուն մեջ անպայման կը մտնէ նրբաբլիթներ պատրաստելը, որ կը դառնայ Մասլենիցայի գլխաւոր յատկութիւնը
  • Տարածված կարծիքներուն հակառակ, նրբաբլիթները սլավոնական ժողովուրդներու մօտ չեն հանդիսանար եւ երբեք ալ չեն հանդիսացեր արեւի խորհրդանիշը: Սլավոններու մօտ նրբաբլիթները միշտ եղեր են յիշատակի ուտեստ
  • Պատրիարք Ատրիանը կը ցանկանար ոչնչացնել այդ "դիւային տօնը": Սակայն չի հասցնէր եւ 8 օրով կը կրճատէ անոր ժամանակը: Հետազօտողները կը նշեն արեւմտա-եւրոպական դիմակահանդէսի եւ ռուսական Մասլենիցայի կապը: Օտարերկրացի մը՝ Իվան 4-րդ Ահեղիղի ժամանակ ըլլալով Մոսկուայ, կը գրէ.

Ժամանակակից ռուս բանահաւաք Անտրէյ Մորոզի կարծիքով հիմք չկայ պնդելու, որ Մասլենիցան սեփական հեթանոսական տօն է: Մասլենիցայի ծէսը կը վերանայի այն ամէնը, ինչ կառաջարկէ եկեղեցին:

Գլխաւոր մասը, ուր կերեւի "հեթանոսական" էութիւնը, կը համարուի խրտուիլակի այրումը: Բայց իրականութեան մէջ այդ խրտուիլակը երբեք ալ չէ համարուեր կուռքի նմանակը, իսկ բուն ծէսն ամենայն հաւանականութեամբ ունի խաղային արմատներ:

                                     

1. Տօնի այլ անուանումներ

  • ռուս.՝ Блинщина, Блинная неделя
  • ուքր.՝ Пироги, Колодка, Колодій, Заговини, Сирний тиждень
  • ռուս.՝ Честная масленица, Широкая масленица, Весёлая масленица ռուս.՝ Кривая неделя
  • ռուս.՝ Мясопуст
  • ռուս.՝ Сыроястная неделя, Всемирный праздник, Прожорная неделя, Обжорная масленица, Маслено заговенье
  • ռուս.՝ Боярыня-масленица, Госпожа Масленица
  • պելառուս․՝ Масленіца, Масленка, Масніца
  • ուքր.՝ Ма́сниця, Пу́щення, Сиропу́ст
  • ռուս.՝ Молочница
  • ռուս.՝ Масляна, Масляница, Масляная, Масленая неделя, Сырная неделя
  • ռուս.՝ Поползуха, Объедуха
  • ռուս.՝ Молочная неделя
                                     

1.1. Տօնի այլ անուանումներ Մասլենիցայի շաբաթ

Ամբողջ շաբաթը կը բաժանուի երկու շրջանի՝ Նեղ Մասլենիցա եւ Լայն Մասլենիցա: Նեղ Մասլենիցա կը համարուին առաջին երեք օրերը՝ Երկուշաբթին, Երեքշաբթին, Չորեքշաբթին: Լայն Մասլենիցան այդ վերջին 4 օրերն են՝ Հիգշաբթին, Ուրբաթը, Շաբաթը, Կիրակին: Առաջին երեք օրերու ընթացքին կարելի էր զբաղուիլ տնային գործերով, իսկ Հինգշաբթի օրէն սկսեալ բոլոր աշխատանքները կը դադրեցնէին եւ կը սկսէր Լայն Մասլենիցան:

ժողովուրդի մէջ Մասլենիցայի ամէն մէկ օր ունէր իր անուանումը.

  • Հինգշաբթի՝ զբօսանք
  • Կիրակի՝ ճանապարհել։
  • Երկուշաբթի՝ հանդիպում
  • Ուրբաթ՝ զոքանչի երեկոյ
  • Շաբաթ՝ հարսանեկան հաւաքոյթներ
  • Երեքշաբթի՝ խաղեր
  • Չորեքշաբթի՝ քաղցրաւէնիք
                                     

2. Գրականութիւն

  • Агапкина Т. А. Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл. - М.: Индрик, 2002. - 816 с. - Традиционная духовная культура славян. Современные исследования.
  • Баранова О. Г., Зимина Т. А., Мадлевская Е. Л. и др. Русский праздник. Праздники и обряды народного земледельческого календаря. Иллюстрированная энциклопедия / Науч. ред. И. И. Шангина. - СПб.: Искусство-СПБ, 2001. - 668 с. - История в зеркале быта. - ISBN 5-210-01497-5
  • Гальковский Н. М. Борьба христианства с остатками язычества в древней Руси. - Харьков: Епархиальная типография, 1916. - Т. I. - 376 с.
  • Сапіга В. К. Українські народні свята та звичаї. - К.: Т-во "Знання України", 1993. - 112 с. - ISBN 5-7770-0582-9 Կաղապար:Ref-ua
  • Мокиенко В. М., Никитина Т. Г. Большой словарь русских поговорок. - М.: Олма Медиа Групп, 2007. - 784 с. - ISBN 978-5-373-01386-4
  • Мелехова Г. Н. Традиционный уклад Лекшмозерья. Часть II. - М.: Институт этнографии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая. РАН, 1994. - 204 с.
  • Холодная В. Г.։ "Чистый понедельник" ։ РЭМ ։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012-08-05-ին
  • Борисенко В. Традиції і життєдіяльність етносу на матеріалах святково-обрядової культури українців. Навчальний посібник для студентів вищих навчальних закладів. - К.: Ун-т Т. Шевченка, 2000. - 191 с.
  • Белкин А. А. Русские скоморохи. - М.: Наука, 1975. - 192 с. - Институт истории искусств Министерства культуры СССР.
  • Дубровский Н. Масляница. - М.: Типография С. Селиванова, 1870. - 46 с.
  • Пропп В. Я. Русские аграрные праздники. - СПб.: Терра - Азбука, 1995. - 176 с. - ISBN 5-300-00114-7
  • Золотые правила народной культуры / О. В. Котович, И. И. Крук. - Мн.: Адукацыя i выхаванне, 2010. - 592 с. - 3000 экз. - ISBN 978-985-471-335-9
  • Соснина Н. Н.։ "Масленица" ։ Русские праздники и обряды ։ Российский Этнографический музей։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 2012-10-16-ին
  • Сахаров И. П. Сказания русского народа. Народный дневник. - СПб.: Издание А. С. Суворина, 1885.
  • Михайлова Л. 20000 русских пословиц и поговорок. - М.: Центрполиграф, 2009. - 384 с.
  • Канева Т. С. Фольклорная традиция Усть-Цильмы: Отд. аспекты характеристики локальной традиции: Учеб. пособие по спецкурсу. - Сыктывкар: Сыктывкар. гос. ун-т, 2002. - 120 с. - ISBN 5-87237-321-X
  • Рыбаков Б. А. Язычество древних славян. - М.: Наука, 1981. - 608 с.
  • Соколова В. К. Весенне-летние календарные обряды русских, украинцев и белорусов XIX - начало XX в. Академия наук СССР, Институт этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. - М.: Наука, 1979. - 286 с.
  • Артеменко И. И. Березанская С. С. Баран В. Д. Анохин В. А. и др. Археология Украинской ССР в 3-х томах. - К.: Наукова думка, 1985. - Т. 1. - 566 с.
  • Лозка А. Ю. Беларускі народны каляндар. - Мн.: Полымя, 2002. - 238 с. - ISBN 98507-0298-2 Կաղապար:Ref-be
  • Калинский И. П. Церковно-народный месяцеслов на Руси. - Записки Русского географического общества по отделению этнографии. - СПб., 1877. - Т. 7.
  • Толстая С. М. Полесский народный календарь. - М.: Индрик, 2005. - 600 с. - Традиционная духовная культура славян. Современные исследования. - ISBN 5-85759-300-X

Արտաքին յղումներ

  • Երկուշաբթի օր կը սկսի Մասլենիցան // "Газета по-українськи", № 563 01.03.2008
  • Գրաչյովա Ի. Մասլենիցայի պատմութիւնը // maslenitsa.net
  • Как провести Масленицу // Православие и мир
  • Ամէն ինչ Մասլենիցայի մասին // maslenitsa.net
  • Масленица // Российский этнографический музей РЭМ


                                     
  • Մասլենիցա Պորիս Կուստիոտիեւի նկարին մէջ, ցոյց կու տայ ռուսիան ձմրան ընթացքին:

Users also searched:

...
...
...