Back

ⓘ Խաթրավանք




Խաթրավանք
                                     

ⓘ Խաթրավանք

Խաթրավանք, Խադավանք, ճարտարապետական յուշարձան Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գիւղէն արեւմուտք, Դադիվանքէն հարաւ-արեւելք, Թարթառ գետի աջ ափին։

                                     

1. Պատմութիւն

Հիմնադրուած է վաղ միջնադարուն։ԺԲ. դարուն աւերուած է երկրաշարժէն, ապա՝ սելճուքներու արշաւանքէն։ Համալիրին այժմեան եկեղեցին 1204-ին կառուցած է Յովհաննէս եպիսկոպոս Խաչենեցին։

                                     

2. Ճարտարապետութիւն

Խաթրավանք եղած է միջնադարեան ճարտարապետական նշանաւոր վանական համալիր մը:

Հոն կը գտնուի խաչքարերու արժէքաւոր հաւաքածոյ մը: Խաթրավանքին պատերու մէջ ագուցուած են հին խաչքարեր եւ վիմագիր արձանագրութիւններ, պատմական յիշատակներու հետ կապուած իրեր եւ առարկաներ:

Վանքը բաղկացած է.

  • Սեղանատունէ
  • Եկեղեցիէ
  • Զանգակատունէ
  • Օժանդակ շինութիւններէ

Պահպանուած է Խաթրավանքի 1204-ին գրուած շինարարական վիմագիր արձանագրութիւնը: Հոն կը նշուի, որ եկեղեցին կառուցած է Յովհաննէս Խաչենեցին, որ հաւաքած է խաչեր, ձեռագիր մատեաններ եւ այլ սրբութիւններ, որոնք նուիրած է վանքին:

                                     

2.1. Ճարտարապետութիւն Եկեղեցի

Ներսէն խաչաձեւ, արտաքնապէս ուղղանկիւն, չորս անկիւններուն աւանդատուներով յօրինուածք մը ունի: Յատակագիծը անհամաչափ է: Աղօթասրահին մէջ ներառուած են ուղղանկիւն բեմ ունեցող միանաւ թաղածածկ երկու մատուռ-աւանդատուները: Ներսի սիւները սրբատաշ գորշ քարէ են, զարդարուած քանդակներով: Չորս սիւներէն երկուքը ամբողջական են, իսկ միւս երկուքը կազմուած են երկու կտոր քարէ: Խարիսխները քանդակուած են աւետարանիչներու խորհրդանիշներ:

Բեմը աւագ խորանով տեղաւորուած է արեւելեան պատին կիսաշրջանին մէջ: Կան նաեւ երկու մեծ եւ երկու փոքր խորաններ: Ներսէն պատերը ծեփուած են կրաշաղախով:

                                     

2.2. Ճարտարապետութիւն Սեղանատուն

Զանգակատան հիւսիսային մասը կը գտնուի սեղանատունը: Անիկա թաղածածկ դահլիճ մըն է: Հարաւ արեւելքէն- հիւսիս արեւմուտք երկարող սեղանատան դիրքը կարեւոր դեր կը խաղայ համալիրին ճարտարապետութեան ընդհանուր լուծման մէջ: Անիկա լաւ պահպանուած է: Պատերը եւ թաղը կառուցուած են տեղական կոպտատաշ քարերէ, կրաշաղախով միայն թաղակիր կամարները եւ որմնասիւներն են շարուած սրբատաշ քարերով:

Բաղկացած է երկու դահլիճէ: Մեծ դահլիճը ունի բուխերիկ օճախ, պատերուն մէջ պահարաններ խորշեր եւ մէկ լուսամուտ: Իսկ միւս դահլիճը ունի միայն մէկ պատուհան:

                                     

2.3. Ճարտարապետութիւն Օժանդակ շինութիւններ

Եկեղեցւոյ հիւսիս-արեւելեան թեւին կը գտնուի մէկ այլ շինութիւն մը, որ կազմուած է երկու սրահէ: Առաջին մեծ սրահը շինուած է ժամատուներուն յատուկ ոճով եւ նմանութեամբ: Կամարակապ, երդիքաւոր ծածկը քառանիստ է:

Պարիսպապատերը, խուցերը եւ այլ շինութիւնները կը գտնուին բուսածածկոյթներու տակ, այդ իսկ պատճառով վանական համալիրին ամբողջական գլխաւոր յատակագիծին պատկերը անհնար է տալ: Նոյնիսկ շինութիւններուն տանիքները ծածկուած են ծառերով ու թփուտներով: Մեծ եկեղեցւոյ երկթեք ծածկը լիովին ծածկուած է ծառերով:

Խաթրավանքէն արեւմուտք՝ ժայռի մէջ, կը գտնուի Խաթրա բերդը: