Back

ⓘ Վալբուրկեան Գիշեր




Վալբուրկեան Գիշեր
                                     

ⓘ Վալբուրկեան Գիշեր

Վալբուրկեան Գիշեր, գարնան սկզբին՝ 30 Ապրիլի, լոյս 1 Մայիսի գիշերը նշուող հին գերմանական հեթանոսական տօն՝ նուիրուած պտղաբերութեանը։ Նշուեր է Կեդրոնական և Հիւսիսային Եւրոպայի մէջ։ Ըստ VIII դարուն առաջացած գերմանական ժողովուրդական հաւատալիքներու՝ վհուկներու տօն Պրոգգեն լեռան Գերմանիոյ մէջ) վրա։ Կոչուեր է կաթոլիկական սուրբ Վալբուրկիայի անունով, որուն յիշատակի օրը 1 Մայիս-ը համընկած է տօնին հետ։ Վալբուրկեան Գիշերը տարածուած գրական եւ երաժշտական թեմա է Կէոթէի "Ֆաուսթ" -ը, Շառլ Կունոյի համանուն օփերան, Հ․ Հայնէի "Ճամբորդական պատկերներ" -ը եւ այլն)։

                                     

1. Տօնի պատմական արմատները

Հեթանոսական ժամանակներուն գերմանական ժողովուրդներու մօտ կար հաւատալիք, որ 1 Մայիսի 1-ի գիշերը գարնան, պտղաբերութեան, հողագործութեան աստուածներն ու աստուածուհիները կը տարածուէին բնութեան մէջ, հեռու քշելով ձմռանը և արթնացնելով բուսական ու կենդանական աշխարհը: Եւ մարդիկ ալ պէտք է իրենց զուարթ երգով, նուագով ու պարով նպաստէին բնութեան զարթօնքին՝ հեռու քշելով ձմռան՝ սառեցնող ու քնացնող ուժերուն: Ուստի անոնք կը հաւաքէին իրենց բնակավայրերուն մերձակայ սարերու կատարներուն, բարձր խարոյկ վառելով եւ երգ ու նուագով պար կը բռնէին կրակի շուրջ՝ փառաբանելով գարունը, պտղաբերութիւնը եւ իրենց հովանավոր աստուածութիւններուն:

Հին հաւատալիքներով նաեւ չար աստուածութիւններն ու ոգիները կը շրջին մշակուած հողերով, այգիներով ու պարտէզներով եւ կը փչացնէին մարդու աճեցրած բոյսերը, որոնք սկսեր էին բողբոջել կամ պտղակալել: Իսկ Շոտլանդիայի լեռնային շրջաններուն 1 Մայիս-ին կը նշուէր հին Գելթական հովվական Պելդանի տօնը, որ կառնչուէր արեւի պաշտամունքին հետ գրեթէ բոլոր ժողովուրդներու հաւատալիքներուն արեւի աստուածները հովիւներ էին: Հովիւները եւս նման ծիսական պարերով հեռու կը քշէին չար ոգիներուն՝ նպաստելով բնութեան զարթօնքին:

Իտալիոյ մէջ տօնի առնչութեամբ կար այսպիսի աւանդութ. գիւղերու երիտասարդ տղաներն ու աղջիկները խումբով կը շրջէին տունետուն՝ երգելով գարունը փառաբանող երգեր եւ ազդարարելով գարնանամուտը, իսկ իրենց զգեստներուն կը կրէին դալար ճիւղեր՝ զարդարուած թարմ ծաղիկներով ու գունաւոր ժապաւէններով: Սովորոյթ կար նաեւ սիրած աղջիկներուն մայիսեան երեկոները ամուսնութեան առաջարկ կատարել. երիտասարդ տղան մի դալար ճիւղ մը կը դնէր իր սիրելիի տան դռան առջև, որը նոյն ընտանիք կազմելու առաջարկութիւն էր։ Եթէ աղջիկը վերցնէր ճիւղը եւ ներս տանէր, ուրեմն համաձայն էր, իսկ եթէ հեռու նետէր, մերժման նշան էր:

                                     

2. Անուան ծագումը եւ քրիստոնէական տօնը

Հեթանոսական ժամանակներուն բնութեան զարթօնքին ու պտղաբերութեանը նուիրված տօնը "Վալբուրկեան Գիշեր" սկսան կոչել շատ աւելի ուշ: Այն կապուած է անգլիացի միսիոներ սրբուհի Վալբուրկի 710–777/9 թթ. անուան հետ: Ան Անգլիայի թագաւոր Ռիչարտ Ուխտագնացի դուստրն էր եւ Սուրբ Վիլլիպալտի քոյրը: Վալբուրկը, ծնուած լինելով անգլո-սաքսոնական արքայական ընտանիքի մէջ, սորված էր բժշկութեան արուեստը եւ քիչ մը մեծնալէն ետք մեկնեցաւ Գերմանիա՝ նպաստելու քրիստոնէութեան տարածմանը: Այնտեղ՝ Հայտենհայմի մէջ, Վալբուրկը հիմնեց երկու վանք, որոնք շուտով դարձան կրթական և մշակութային կեդրոններ: Մանրանկարներուն եւ այլուր ան յաճախ պատկերուած է վիրակապերը ձեռքին, որմով կը նշուի անոր բժիշկ լինելու և շատ հիւանդներու խնամելու հանգամանքը: Սրբուհի Վալբուրկի շնորհիւ Գերմանիայի ժողովուրդը հեթանոսութիւնէն դարձաւ քրիստոնէութէան: Աւանդութեան համաձայն, սրբուհի Վալբուրկն էր, որ երկրի մէջ վերացուց կախարդութիւնն ու մոգութիւնը: Ան մահացեր է 777 թուականին:

870 թուականի 1 Մայիս-ին Վալբուրկը սրբադասուեցաւ, իսկ անոր աճիւնը տեղափոխուեցաւ եւ ամփոփուեցաւ Այխշթեթի մէջ։ Երբ եպիսկոպոսը սրբուհիի մասունքները կը տանէր նոր հանգրուան, ճանապարհին շատ հաւատացեալներ տարբեր բնակավայրերէն կու գային, կաղօթէին, օրհնութիւն կը ստանային, իսկ անոնցմէ հիւանդները կը բուժուէին իրենց հիւանդութիւններէն: Իսկ վերայուղարկաւորումէն յետոյ անոր գերեզմանէն սկսաւ սուրբ իւղ հոսիլ յայտնի որպէս Վալբուրկեան իւղ, որը մինչեւ օրս կը հոսի եւ, կըսեն, հիւանդութիւններ կը բուժէ: Պենետիգթեան միանձնուհիները սրուակներու մէջ կը հաւաքեն այն եւ կը բաժնեն սրբուհի Վալբուրկի գերեզման այցելող քրիստոնեայ ուխտաւորներուն: Այսպէս, գերմանացի ժողովուրդի համար այս տօնը համընկաւ հեթանոսական գարնան ու պտղաբերութեան տօնին: Սրբուհի Վալբուրկը շուտով դարձաւ ոչ միայն գերմանիայի, այլ նաեւ Անգլիայի ու Ֆրանսիայի ամենաժողովուրդական սուրբերէն մէկը: Անոր սրբադասման օրը յայտնի դարձաւ որպէս "Վալբուրկեան գիշեր" գերմաներէն՝ Sankt Walpurgisnacht: Գերմանացի պատմագիր Եոհաննէս Բրեթորիուսը 1668 թուականի դէպքերու առնչութեամբ կը յիշատակէ տօնը այս անուանումով:

Երբ Գերմանիայի եւ եւրոպական երկիրներու մէջ կամաց-կամաց տարածուեցաւ ու իր դիրքը ամրապնդեց քրիստոնէութիւնը, արդէն անհրաժեշտութիւն կար ժողովուրդին մոռցնել տալու հեթանոսական տօներն ու աւանդոյթները, ուստի եկեղեցին սկսաւ տօնակատարութեան մասնակիցներուն համարել դիւահարուածներ կամ կախարդներ, տօնն ալ՝ դիւական, քանի որ հեթանոսական աստուածները կը դիտուէին որպէս սատանայի կերտած կերպարներ՝ մարդկանց մոլորեցնելու համար: Այդպէս, ժողովուրդական հաւատալիքներու մէջ արմատացաւ այն հաւատալիքը, թէ տօնի գիշերը Պրոգեն բանահիւսական նիւթերու մէջ՝ Պլոկսպերկ լեռան կատարին կը հաւաքուին վհուկներ՝ Գերմանիայի տարբեր շրջաններէն, եւ կը նշեն իրենց տօնը՝ ի հակադրութիւն սրբուհի Վալբուրկի սրբադասումը նշող քրիստոնեայ ժողովուրդին:

                                     

3. Գրական արձագանքները

Վալբուրկեան գիշերը իրենց գործերուն մէջ նկարագրած են Կէոթէն՝ իր "Ֆաուսթ" փիէսին մէջ, աւստրիացի գրող Կուսթաւ Մայրինգը՝ "Վալբուրկեան գիշեր" վէպը, Հովարտ Ֆիլիփս Լավքրաֆթը՝ "Երազներ վհուկներու տանը" պատմուածքը, Միխայիլ Պուլկագովը՝ "Վարպետը եւ Մարգարիտան" վէպը, Օթֆրիտ Բրոյսլերը՝ "Փոքրիկ Պապա-Եագան" վիպակը:

                                     

4. Աղբիւրներ

  • Alexandra zu Knyphausen: Sonnenwendel, Nachtschatten und Schierling. In: Hamburger Abendblatt. 4. November 1991.
  • Вальпургиева ночь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. 82 т. и 4 доп. - СПб., 1890 - 1907.
  • Adelung: Grammatisch-kritisches Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart, S. 1370
  • Gertrude Casanova: St. Walburga. In: The Catholic Encyclopedia. Vol. 15. Robert Appleton, New York 1912; online: 1913/St._Walburga abgerufen am 7. Juni 2018: In the Roman Martyrology she is commemorated on 1 May, Sp. 1322), digitalisierte Version im Digitalen Wörterbuch der deutschen Sprache, abgerufen am 7. Juni 2018: "in der Walpurgisnacht als Hexe mit den andern Hexen tanzen. Crecelius 889." "Crecelius 889" = abgerufen am 7. Juni 2018, S. 428 des Retro-Digitalisats = S. 889 des historischen Drucks

Users also searched:

...
...
...