Back

ⓘ Աճարիոյ Ճգնաժամ (2004)




Աճարիոյ Ճգնաժամ (2004)
                                     

ⓘ Աճարիոյ Ճգնաժամ (2004)

Աճարիոյ ճգնաժամ, քաղաքական-վարչական ընդհարում 2003-2004 թուականներուն Աճարիոյ Ինքնավար Հանրապետութեան եւ Թիֆլիսի պաշտօնական իշխանութիւններու միջեւ: Ճգնաժամը յետխորհրդային Վրաստանի մէջ, անկայուն քաղաքական իրավիճակի հետեւանք էր, յատկապէս "Վարդերու յեղափոխութիւնէն" ետք։ Ճգնաժամը աւարտեցաւ իշխանութիւններուն հանրապետութեան ամբողջական ենթարկումով։

                                     

1. Նախադրեալներ

Աճարիան ինքնավար հանրապետութիւն է Վրաստանի կազմին մէջ, որուն հիմնական բնակչութիւնը աճարներ են վրացիներու էթնոգրաֆիկ խումբ, որ կը տարբերի մուսուլմանական կրօնի թեթեւակի գերակշռութեամբ: 1991 թուականին, Աճարիոյ Ինքնավար Հանրապետութեան Գերագոյն խորհուրդի նախագահ դարձաւ՝ Ասլան Աբաշիձէն: Քաղաքացիական պատերազմի սկսվելէն ետք, ան ստեղծեց իր սեփական բանակը՝ իբրեւ հակակշիռ զինուած խմբաւորումներուն, որոնք միաւորած էին Զվիադ Գամսախուրդիայի կողմնակիցներուն եւ հակառակորդներուն։ Ի տարբերութիւն Աբխազիայի եւ Հարաւային Օսիայի ղեկավարներու՝ Աբաշիձէն չէր ձգտեր լիակատար անկախութեան, այլ կը զարգացնէր զայն իբրեւ "ազատ տնտեսական գօտի", բայց մաքսային հասոյթները կը մնային հանրապետութեան, իսկ 2000 թուականին հասաւ անոր, որ Վրաստանի Սահմանադրութեան մէջ, յատուկ կէտ մտցուց յատուկ պետական կարգավիճակի մասին։ Փաստացի ան կը համարուի պետութեան կիսանկախ կառավարողը։ Բացի այդ, Պաթումի մէջ տեղակայուեց Ռուսիոյ Զինուած ուժերու 145-րդ մոտոհրաձգային դիւիզիան, որուն ղեկավարութեան հետ Աբաշիձէն ունէր ընկերական յարաբերութիւններ։ Մինչ 1999 թուականը, անոր կօգնէին նաեւ՝ ռուս սահմանապահ զօրքերը, բայց անոնց հեռանալէն ետք, ան ձեռնամուխ եղաւ սեփական սահմանապահ զօրքերու կազմաւորման: Ռուսական ռազմակայանի առկայութիւնը Աճարիոյ մէջ, ռուսական ղեկավարութեան հնարաւորութիւն կու տար եթէ չազդելու, ապա՝ գոնէ իրադրութեան վերահսկողութիւն Աճարիոյ մէջ։ Վրաստան ալ կը ցանկար զօրացնել ազդեցութիւնը Պաթումի մէջ։ Բացի այդ, կար նաեւ հակամարտութեան տնտեսական լուրջ նախադրեալը. մինչ 2004 թուականին ինքնավարութեան մէջ, Վրաստանի վերահսկողութեան սահմանումը Աճարիան ինքնուրոյն կը կառավարէր Թուրքիոյ հետ սահմանը եւ նաւերէն հիմնականին մէջ, ինքնաթիռներէն եւ աւտոտրանսպորտէն գանձուող մաքսային հասոյթները:

                                     

2.1. Ճգնաժամ Թիֆլիսի եւ Աճարիոյ Դիմակայութիւն

2003 թուականի, Նոյեմբերին Վրաստանի մէջ, սկսան ընդդիմութեան հանրահաւաքները, որ կը մեղադրէր իշխանութիւններուն խորհրդարանական ընտրութիւններու արդիւնքները կեղծելու մէջ, որ յետագային վերաճեց "Վարդերու յեղափոխութեան": Այդ ելոյթներու ժամանակ Աբաշիձէն պաշտպանեց երկրի նախագահ Էտուարտ Շեւարնաձէին եւ ելոյթ ունենալով աջարական հեռուստատեսութեամբ՝ ան "Ազգային միասնական շարժման" ղեկավարներ Միխէիլ Սահակաշուիլուն եւ Դաւիթ Բերձենեշուիլիին անուանեց "ֆաշիստներ", իսկ շարժումը՝ "ֆաշիստական": Նոյեմբեր 23-ին՝ ընդդիմութեան կողմէն խորհրդարանի շէնքը գրաւելէն ետք, Աճարիոյ կառավարութիւնը արտակարգ դրութիւն յայտարարեց: "Վարդերու յեղափոխութիւնէն" ետք Ասլան Աբաշիձէի յարաբերութիւնները նոր իշխանութիւններու հետ չէին ստացուեր, մասնաւորապէս ընդդիմութեան ղեկավար Միխէիլ Սահակաշուիլիի հետ։ Աբաշիձէն յայտարարեց, որ իր ինքնավարութիւնը չի մասնակցիր նախագահական ընտրութիւններուն։ Նախագահական նախընտրական արշաւի ժամանակ Սահակաշուիլին յայտարարեց. "Աճարիան Ասլան Աբաշիձէի սեփականութիւնը չէ: Եթէ ինչ որ մէկը փորձի անջատել այդ տարածքը Վրաստանէն, ես անոր համար պատրաստած եմ չորս պատանոց շինութիւն: Վրաստանը պատրաստ է բանակցութիւններու, բայց անջատողականութիւն չենք յանդուրժեր": Բայց 2004, Յունուարի 4-ին, ինքնավարութեան մէջ, տեղի ունեցան նախագահական ընտրութիւնները, եւ ընտրութիւններու օրը Աբաշիձէն հանեց արտակարգ դրութիւնը, իսկ Յունուարի 7-ին կրկին մտցրեց այն: Յաջորդ օրը Վրաստանի Արդարադատութեան փոխնախարար Գիգի Ուգուլավան յայտարարեց.

Մարտի 18-ին, խորհրդարանի նախագահ Նինօ Բուրջանաձէի հետ համաձայնութեան արդիւնքով, Պաթումի մէջ, կայացաւ Միխէիլ Սահակաշուիլիի եւ Ասլան Աբաշիձէի հանդիպումը, որուն ընթացքին Սահակաշուիլին համաձայնեցաւ հանել Աճարիոյ տնտեսական շրջափակումը, իսկ Աբաշիձէն՝ զինաթափել զինուած խմբաւորումներն ու չխոչընդոտել ինքնավարութեան տարածքին մէջ, խորհրդարանական ընտրութիւններու անցկացմանը: Բայց չորս օր անց՝ Վրաստանի նախագահը Աճարիոյ ղեկավարին մեղադրեց ձեռք բերուած համաձայնութիւններու փլուզման մէջ։ Մարտ 23-ին, Վրաստանի ԱԳ նախարարութիւնը չեղեալ համարեց Աճարիոյ բարձրաստիճան պաշտօնեաններու արտերկրեայ անձնագրերը, այդ թիւին՝ Ասլան Աբաշիձէի, անոր որդիին՝ Գէորգի Աբաշիձէի եւ Աճարիոյ ՆԳ նախարար Ճեմալ Գոգիձէի, իսկ՝ Վրաստանի Ազգային բանկը ձեռնամուխ եղաւ Պաթումի Ծովային բանկի լուծարմանը: Մարտ 25-ին, ելոյթ ունենալով պաթումական հեռուստաընկերութեամբ, Աբաշիձէն հասկացրեց, որ չէ պատրաստուած զինաթափել ընդդիմադիրներու խումբերը։ Ան, մասնաւորապէս, ըսաւ.

Չնայած դրան՝ Մարտ 28-ին, ինքնավարութեան մէջ, անցան խորհրդարանական ընտրություններ, բայց ատոնք ճգնաժամը չթուլացրեցուցին։ Վրաստանի Կեդրոնական ընտրական հանձնաժողովը Խոլոյսկի եւ Քոբուլեթի մունիցիպալիտետներուն մէջ, քվեարկութեանն արդիւնքները չեղարկեց, որուն արդիւնքին մէջ, Ասլան Աբաշիձէի "Վերածնունդ" կուսակցութիւնը յաղթած էր, բայց կրկնակի քվեարկութիւն անցկացնելու փորձի ժամանակ տեղի բնակչութիւնը ընտրութիւններու անցկացման ժամանակաւոր հանձնաժողովի շէնքը քարուքանդ արեցին եւ ոչնչացուցին Թիֆլիսէն բերուած բոլոր փաստաթուղթերը. այս կրկին սրեց ինքնավորութեան մէջ իրադրութիւնը: Խորհրդարանական ընտրութիւններու արդիւնքներով Աբաշիձէի "Վերածնունդ" կուսակցութիւնը ստացաւ աւելի քան 3 % ձայն, որմէ ետք Լեյբորիստական կուսակցութեան հետ իշխանութիւններուն մեղադրեցին քվեարկութեան արդիւնքները կեղծելու մէջ: Ապրիլի 22-ին՝ նորընտիր խորհրդարանի առաջին նիստի ժամանակ, Միխէիլ Սահակաշուիլին կոչ արաւ խորհրդականներուն անհանդուրժողական դիրքորոշում որդեգրել "Աբաշիջէի կլանի հանդէպ, որ չի ներկայացներ աճարներու շահերը, այլ կը հանդիսանայ հանցագործներու, մարդասպաններիու եւ թմրանիւթերու առաքիչներու հանցախումբ":

                                     

2.2. Ճգնաժամ "Աճարական Յեղափոխութիւն"

Ապրիլի կէսերուն, Ասլան Աբաշիձէի ենթակայութեան տակ իր զորամասով անցաւ Վրաստանի Զինվուած ուժերու պաթումական 25-րդ մոտոհրաձգային բրիգադի հրամանատար ճեներալ Ռոման Դումբաձէն: Ապրիլի 21-ին, Աճարիոյ ղեկավարի ենթակայութեան տակ անցաւ Վրաստանի ՆԳ նախարարութեան Ներքին զօրքերու 3-րդ վարչութիւնը՝ գնդապետ Մուրատ Ցինցինաձէի ղեկավարութեամբ: Ապրիլի 27-ին, Աբաշիձէն Աճարիոյ ինքնավարութեան մէջ, հանընդհանուր զորահավաք անցկացնելու հրամանագիր ստորագրեց: Միեւնոյն ժամանակ ինքնավարութեան ղեկավարի անձնական հրամանատարութեան ներքեւ գտնուող արագ արձագանքման խումբի քանի մը զինծառայողներ ձգեցին Աճարիան՝ անցնելով վրացական իշխանութիւններու կողմը: Ապրիլի 30-ին, Աճարիոյ յատուկ նշանակութեան խումբը եւ արագ արձագանքման խումբը ցրեցին Պաթումի քաղաքային դատարանի մօտ անցկացուող բողոքի ցոյցը:

Մայիս 2-ին, Աճարիոյ ղեկավարութեան որոշումով պայթեցուցին Ճորոխ գետի վրայով անցնող երեք աւտոմոբիլային կամուրջները, որոնք կարեւոր կապող օղակ էին՝ Աճարիոյ եւ Վրաստանի մնացեալ քաղաքներու միջեւ, իսկ՝ Քոբուլեթի եւ Ցիխիսձիրի քաղաքներուն մէջ, քանդուեցաւ՝ Պաթումը Վրաստանի հետ կապող երկաթուղիի գիծը։ Նոյն օրը Սահակաշուիլին Աճարիոյ ղեկավարին, մինչ Մայիսի 12-ը երկօրեայ վերջնագիր ներկայացուեցաւ զինաթափել անօրինական զինուած խմբաւորումները՝ հակառակ դէպքին մէջ՝ սպառնալով Աճարիոյ կառավարութեան եւ խորհրդարանի լուծարումով: Վրաստանի գործողութիւններուն հավանութիւն տուաւ ԱՄՆ-ը. ԱՄՆ Պետքարտուղարութեան պաշտօնական ներկայացուցիչ՝ Ռիչըրտ Բաուրեը յայտարարեց, որ պաշտօնական Ուաշինգթոնը "խորապէս մտահոգուած է աջարական առաջնորդ Ասլան Աբաշիձէի՝ կամուրջները քանդելու որոշումէն", եւ "մէզի համար հիմնահարց է այն, որ ճջարիան Վրաստանի մէկ մասն է: Մենք վճռականօրէն, կաջակցենք վրացական կառավարութեան՝ Աճարիոյ մէջ, իր իշխանութիւնը եւ գերակայութիւնը հաստատելու ջանքերուն": Մայիս 4-ին, Աճարիոյ մէջ, կասեցուեցապ վրացական հեռուստաալիքներու հեռարձակումը, իսկ՝ ինքնավարութեան մայրաքաղաքին մէջ՝ համալսարանի շէնքի մօտ, 5 հազար մարդ բողոքի ցոյց սկսաւ՝ Աբաշիձէի պաշտօնանկութեան պահանջով: Յաջորդ օրը, մասնակիցներու թիւը հասաւ 15 հազարի. անոնց կողմը անցան 25 զինուորական եւ խորհրդարանի 4 պատգամաւոր, իրենց հրաժարականի մասին յայտնեցին Աճարիոյ ՆԳ փոխնարար Էլղուդա Ջինչիրաձէն եւ Աճարիոյ առողջապահութեան եւ ընկերային ապահովութեան նախարար Գուլիկո Շերվաշիձեն: Նոյն օրը, Սահակաշուիլին հեռուստաեթերէն յայտնեց Աճարիոյ մէջ, իր ուղղակի կառավարումը մտցնելու մասին եւ Աբաշիձէին "անվտանգութեան երաշխիքներ" տուաւ, եթէ ան "առանց բախումներու հրաժարական տայ": Ինքնավար հանրապետութեան մէջ, մեծամասշտաբ զինուած ընդհարումը կանխուեցաւ Ռուսոյ եւ Վրաստանի բանակցութիւններու արդիւնքին մէջ։ Աճարիա մեկնեցաւ Ռուսիոյ Անվտանգութեան խորհուրդի քարտուղար Իգոր Իվանովը։ Մայիս 5-ի լոյս, 6-ի գիշերը՝ Ասլան Աբաշիձէն որդին՝ Գէորգիի հետ ձգեց Աճարիան՝ Ռուսիոյ Անվտանգութեան խորհուրդի քարտուղարին հետ մեկնելով Մոսկվա: Շտապ հեռուստաելոյթին մէջ, Միխէիլ Սահակաշուիլին յայտնեց. "Ասլանը փախա՜ւ: Աճարիան ազա՜տ է": ՌԻԱ Նովոստին այդ օրերուն գրեց.

Կաղապար:Քաղվածքի սկիզբԱբաշիձէի հետ Իվանովի "դէմ առ դէմ" հանդիպումը շարունակուեցաւ չորս ժամ։ Բանակցութիւններու վերջերուն, այն շէնքի մօտ, ուր ատոնք տեղի կունենային, կրակոցներ լսուեցան։ Մինչ այժմ այդ միջադէպի մասին ստոյգ տեղեկատուութիւն չկայ։ Մէկ վարկածով այդ "աջարական առիւծի" մտերիմներու հրաժեշտի "հրավառութիւնն" էր, որոնք իմացած էին Աբաշիձէի հրաժարականի մասին։ Իվանովի հետ բանակցութիւններու աւարտէն ետք, Աճարիոյ նախկին ղեկավարը ձգեց իր նստավայրը եւ ուղղեւորեց Պաթումի օդանավակայան, ուրկէ գնաց Մոսկուա։ Դեռեւս Շորեքշաբթի երեկոյեան՝ մինչ Ռուսիոյ ԱԽ քարտուղարի հետ բանակցութիւնները, պաշտօնապոս հերքելով իր պաշտոնանկութեան մասին լուրերը, Աբաշիձէն գերադասեց ձգել Պաթումնը առանց որեւէ յայտարարութեան։ Այդ առիթ հանդիսացաւ՝ Վրաստանի ղեկավարութեան համար անոր հեռանալն անուանել "փախուստ":Կաղապար:Քաղվածքի վերջԱբաշիձէի պաշտօնանկութիւնը Պաթումի փողոցներուն մէջ, հազարաւոր մարդիկ ընդունեցին խանդավառութեամբ։ Աբաշիձէի բազակաթոռը դուրս բերուեցաւ Աճարիոյ Գերագոյն խորհուրդի անոր աշխատասենեակէն, ջարդուեցաւ եւ հրապարակայնօրէն այրեց անոր պապի՝ Մեմեդ Աբաշիձեի արձանի մոտ: Մայիսի 6-ին, Պաթում ժամանեց նախագահ Սահակաշուիլին։ Հենց նոյն օրը, ստեղծուեցաւ Աճարիոյ ժամանակաւոր խորհուրդը՝ Վրաստանի երկաթուղիի դեպարտամենտի ղեկավար՝ Լեւան Վարշալոմիձէի գլխաւորութեամբ: Մայիս 10-ին, Պաթումի մէջ, նշանակուեցան շրջանային կառավարման ղեկավարներ եւ քաղաքի ժամանակաւոր քաղաքապետ՝ Էտուարտ Սուրմանիձէն։ Նոյն օրը, Սահակաշուիլին մասնակցեցաւ Ճորոխ գետի վրայ հսկիչ-անցագրային կէտի ապամոնտաժման եւ կառավարելով բուլդոզերով՝ քանդեց շինութիւնը, ուր առաջ տեղակայուած էր պահակախումբը եւ կիրականացուէր քաղաքացիներու ստուգում՝ յայտարարելով. "Ապագային, այլեւս երբեք Վրաստանի պատմութեան մէջ Ճորոխ գետի վրայ Աճարիան եւ մնացեալ Վրաստանը բաժնող գիծ չըլլար": Աբաշիձէի պաշտօնանկութիւնէն ետք, Էտուարտ Սուրմանիձէն յայտարարեց, որ ընդդիմադիր "Մեր Աճարիան" շարժումը կը դադարեցնէ իր գոյութիւնը, որովհետեւ "ան հասաւ իր նպատակին՝ Աճարիայէն հեռացուց Աբաշիձէին, կործանեց անոր ռեժիմը եւ ինքնավարութիւնը վերադարձուց Վրաստանի սահմանադրական դաշտ": Յունիս 20-ին, ինքնավարութեան մէջ, անցան Գերագոյն խորհուրդի ընտրութիւններ, որոնց մէջ յաղթանակեց "Սահակաշուիլի՝ յաղթանակած Աճարիա" կուսակցութիւնը՝ հաւաքելով մօտ 70 % ձայներ: Յուլիս 5-ին, Վրաստանի նախագահը ստորագրեց "Վրաստանի Սահմանադրութեան մէջ փոփոխութիւններու հետ կապուած Աճարիոյ Ինքնավար Հանրապետութեան կարգավիճակի փոփոխութեան մասին" սահմանադրական օրէնքը, որիուն համաձայն ինքնավարութեան մէջ կը գործեն բարձրագոյն ներկայացուցչական մարմինը՝ Գերագոյն խորհուրդը, եւ գործադիր իշխանութիւնը՝ ի դէմս կառավարութեան, որ հաշուետու է Վրաստանի կեդրոնական իշխանութիւններուն: Աճարիոյ ճգնաժամը աւարտեցաւ ինքնավարութեան՝ մայրաքաղաքային իշխանութիւններուն ամբողջական ենթարկումով։

Users also searched:

...
...
...