Back

ⓘ Հրաչեայ Աճառեան




                                               

Երջանիկ (անձնանուն)

Երջանիկ, հայկական արական եւ իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն երջանիկ բառէն։ Համազօր անուն է Երանեակ անձնանունին։ Քիչ գործածական էր Կոստանդնուպոլսոյ մէջ 19-րդ դարուն։

                                               

Արծուիկ (անձնանուն)

                                               

Գեղուհի (անձնանուն)

Գեղուհի, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն գեղուհի ՝ "գեղեցկուհի" բառէն։ Նորակերտ անուն է։ Կը գործածուի Կոստանդնուպոլսոյ, ինչպէս նաեւ Կովկասի մէջ։

                                               

Գեղեցիկ (անձնանուն)

                                               

Արթուն (անձնանուն)

Հրաչեայ Աճառեան
                                     

ⓘ Հրաչեայ Աճառեան

Հրաչեայ Աճառեան, Պոլիս, Օսմանեան Կայսրութիւն - 16 Ապրիլ 1953, Երեւան, Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութիւններու Միութիւն), լեզուաբան եւ բառարանագիր։

                                     

1. Կենսագրութիւն

Հրաչեայ Աճառեան, Ծնած է Սամաթիա, Կոստանդնուպոլիս՝ 8 Մարտ 1876-ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Սահակեան Նունեան վարժարանէն, ապա իր ուսումը կը շարունակէ Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ կըլլայ 1893-ին։ Նոյն տարին պաշտօնավարելու կը սկսի Գատըգիւղի Արամեան վարժարանին 1893 եւ Կարնոյ Սանասարեան վարժարանին 1894 մէջ։

1895-ին կը մեկնի Փարիզ՝ բարձրագոյն կրթութիւն ստանալու "Սորպոն" ի համալսարանին մէջ, ուր կաշակերտէ Անթուան Մէյէին, իսկ 1898-ին Սթրազպուրկի մէջ Հ. Հիւպշմանին։ Երկար տարիներ ուսուցչութեան պաշտօն կը վարէ Էջմիածինի, Շուշիի, Նոր Պայազիտի, Նոր Նախիջեւանի, Թեհրանի, Թաւրիզի եւ Կարնոյ մէջ 1898։ Աճառեան, Կարնոյ մէջ կը կազմէ Սանասարեան վարժարանի ձեռագրերու ցուցակ՝ կորուստէ փրկելով հայ մշակոյթի որոշ արժէքներ։

1923ին կը հրաւիրուի Երեւանի Պետական Համալսարան, ուր մինչեւ իր կեանքին վերջը կաշխատի իբրեւ դասախօս, նաեւ ամպիոնի վարիչ։

Աճառեան կը շրջի Պատմական Հայաստանի շատ վայրեր, կուսումնասիրէ մագաղաթներ, յուշարձաններ՝ յատկապէս խորանալով շարք մը բարբառներու հետազօտութեան մէջ եւ զանազան նիւթեր կը հաւաքէ հայագիտութեան տարբեր ճիւղերու համար։ Գաւառական ուսուցիչի թափառական դրութիւնը Աճառեանին արգելք կը հանդիսանայ հրապարակելու իր կարեւոր աշխատութիւնները։ Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք Աճառեան կը նշանակուի Պետական Համալսարանի դասախօս, եւ ամբողջապէս կը նուիրուի գիտական ու մանկավարժական աշխատանքներու եւ յաջորդաբար լոյս կընծայէ բազմաթիւ գիտական աշխատութիւններ։

Ստալինեան խռովութիւններու հետեւանքով 1937 թուականին խորհրդային իշխանութիւնները Երեւանի մէջ անհիմնօրէն կը ձերբակալեն եւ մեղադրանք կառաջադրեն "հակայեղափոխական, հակախորհրդային, ազգայնամոլական գործունէութիւն" ծաւալելու համար: Աճառեան երկու տարի կը մնայ աքսորավայրին մէջ: 1939 թուականին արդար համարուելով ազատ կարձակուի եւ կը վերադառնայ Երեւան:

Իր կեանքի վերջին տարիներուն Աճառեան կը նուիրուի "Լիակատար քերականութիւն հայոց լեզուի" մեծածաւալ աշխատութեան՝ կազմուած 12 հատորներէ, ուր կը քննարկուի հայոց լեզուի քերականութիւնը եւ պատմական զարգացումը 562 լեզուներու համեմատութեամբ։ Բացի նշուած աշխատութիւններէն, Աճառեան շուրջ քառասուն տարի կաշխատակցի հայ բազմաթիւ պարբերականներու, տասնեակ մը յօդուածներ կը գրէ թէ՛ հասարակական հարցերու, եւ թէ՛ գիտական-լեզուաբանական ուղղութեամբ։ 1935 թուականին անոր կը շնորհեն Գիտական վաստակաւոր գործիչի կոչում, իսկ 1943 թուականին ան կընտրուի Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի անդամ։

                                     

2. Աղբիւրներ

  • Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա․ հատոր, էջ 110-112։
  • Հրաչեայ Աճառեան 1876-1953 Հայկեան Հանճարին Լեզուաբանական Ճառագայթումը Հրապարակագիր Նազարէթ Պէրպէրեան
                                               

Ազգանուշ (անձնանուն)

Ազգանուշ, հայկական իգական անուն։ Կազմուած է հայերէն ազգ եւ անոյշ բառերէն։ Յիշատակուած է Խորհրդային Հայաստան թերթի 1935 թուականի Հոկտեմբեր 14-ի թիւին մէջ։

                                               

Գարուն (անձնանուն)

Գարուն, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն գարուն բառէն։ Կը համապատասխանէ պարսկերէն Պահար անձնանունին։ Հնաւանդ անուն չէ։ Վերջին շրջանին՝ արեւմտահայերու մօտ, "Գարուն" անունը դարձած է գործածական։

                                               

Խոնարհ (անձնանուն)

Խոնարհ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն խոնարհ բառէն, այնպէս ինչպէս՝ Համեստ անձնանունը։ Յիշատակուած է 1796 թուականին։ Այս անունէն կազմուած է նաեւ Խոնարհ-Մելեք անձնանունը։