Back

ⓘ Ծատուր Աղայեան




                                     

ⓘ Ծատուր Աղայեան

Ծատուր Աղայեան ծնած է երկրագործի ընտանիքի մէջ։ 1917-ին Աղայեաններու ընտանիքը տեղափոխուած է Շամխորի շրջանի Գոլիցինօ այժմ՝ Մարտունի գիւղը եւ բնակութիւն հաստատած է։ 1930-ին աւարտելով Գանջա Գանձակի մանկավարժական ուսումնարանը, մանկավարժական աշխատանքի անցած է Շամխորի շրջանի Մարտունի, Ջաղիր եւ Չարդախլու գիւղերու դպրոցներուն մէջ իբրեւ ուսուցիչ։

Աւարտած է Երեւանի հեռակայ մանկավարժական հիմնարկը 1936, էքստեռն, Մոսկուայի Ն. Չեռնիշեւսկիի անուան պատմա-փիլիսոփայան հիմնարկը 1938։ 1954-1961-եւ 1977-1979` ՀԽՍՀ ԳԱ Պատմութեան հիմնարկի նոր պատմութեան բաժինի վարիչ, 1949-1952 եւ 1969-1973` ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտութիւններու "Տեղեկագիրի" 1966 թուականէն՝ "Լրաբեր" խմբագիր, 1951-1954` ՀԿԿ կենտկոմի Կեդրոնական կոմիտէ գիտութեան եւ մշակոյթի բաժինի վարիչ, 1961-1968` ԽՄԿԿ կենտկոմին առընթեր ՄԼԻ հայկական մասնաճիւղի տնօրէն, 1968-1977` ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտութիւններու բաժանմունքի ակադեմիոյ անդամ-քարտուղար, 1979-1982` ԵՊՀ ԽՄԿԿ պատմութեան ամպիոնի վարիչ։ 1963-1971 եղած է ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամաւոր։

                                     

1. Գործունէութիւն

Աղայեանի գործերը հիմնականին մէջ կը վերաբերէին Անդրկովկասի եւ Հայաստանի մէջ յեղափոխական շարժման, հայ-ռուսական յարաբերութիւններուն եւ Հայաստանի խորհրդային կարգերու հաստատման։

"Հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի պատմութենէն" 1976 մենագրութեան մէջ տրուած է հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման պատմութիւնը ԺԹ. դարու 70-ական թուականներէն մինչեւ 1920, առանձին գլուխներ նուիրուած են 1877-1878-ներու ռուս-թրքական պատերազմէն ետք հայկական հարցի սկզբնաւորման պատմութեան, Պերլինի համաժողովէն 1878 ետք ազգային-ազատագրական պայքարի վերելքին, 1915-ի հայոց ցեղասպանութեան, 1919-1921-ներու Կիլիկիոյ դէպքերուն, ժողովրդական հերոս Անդրանիկ Օզանեանի գործունէութեան եւ այլն։ "Հոկտեմբերը եւ հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարը" 1982 աշխատութեան մէջ այլ հարցերու շարքին մէջ քննարկած է 1918-1920 հայ ժողովուրդի դիմադրութիւնը թուրք գրաւիչներուն Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի, Ղարաքիլիսէի ճակատամարտերուն ընթացքին, անոնց նշանակութիւնը, լուսաբանած է Խորհրդային Ռուսիոյ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան փոխյարաբերութիւնները եւ այլն։ Հայ ժողովուրդի ազգային ազատագրական պայքարի, խորհրդա-հայկական, խորհրդա-թրքական հարցերը, Աղայեան արծարծած է ըստ հայ խորհրդային պատմագրութեան մէջ մինչեւ 1980-ական թուականներու կէսը իշխող տեսակէտին, բացասական գնահատական տուած է 1920-ի Սեւրի հաշտութեան պայմանագիրին, անտեսած է 1918-ի հայկական պետականութիւնը, Հայաստանի Հանրապետութեան վերականգնման նշանակութիւնը եւ այլն։

                                     

2. Երկեր

  • Արշաւիր Մելիքեան, Երեւան, 1969։
  • Հայ ժողովուրդի պատմութեան նկարազարդ ակնարկներ, Երեւան, 1989
  • Անդրանիկ։ Իրադարձութիւններ, դէպքեր եւ դէմքեր, Երեւան, 1995
  • Вековая дружба народов Закавказья, ч.1-4, Е., 1970-80
  • Հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի պատմութենէն, Երեւան, 1976
  • Հոկտեմբերեան յեղափոխութիւնը եւ հայ ժողովուրդի ազատագրումը, Երեւան, 1957, 407 էջ։
  • Պալքանները եւ Օսմանեան կայսրութեան ճնշած ժողովուրդներու ազգային - ազատագրական պայքարի միասնութիւնը, Երեւան, 1970
  • Գեհենէն վերածնունդ, Երեւան, 1975
  • Հոկտեմբերը եւ հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարը, Երեւան, 1982
  • Հայերը Թուրքիոյ մէջ, Երեւան, 1994
  • Ռուսիոյ դերը հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրին մէջ, Երեւան, 1981։