Back

ⓘ Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի




                                               

Աբրահամ Հայրիկեան

Աբրահամ Հայրիկեան, հոն ստացած է իր նախնական կրթութիւնը․ Քաղաքին Ս․Խաչ թաղի դպրոցը, նաեւ Չօրլու ուսուցչական պաշտօններ վարելէ վերջ՝ Պոլիս կանցնի, մէկ կողմէ դասախօսելով զանազան թաղերուն դպրոցներուն մէջ, միւս կողմէ ուժովցնելով թուրքերէնն ու աշխարհագրութիւնը որոնք իր մասնագիտութիւններն էին։ Սահմանադրութենէն տարի մը ետքը` Բերա` Նշան Թաշ կը հիմնէ Արդի վարժարանը զոր ապա Օրթաքէօյ կը փոխադրէ։

                                               

Վարդան Միսիրեան

Վարդան Միսիրեան պաշտօնիա, ուսուցիչ: Ծնած է 1887-ին Զմարա Տիվրիկ: Մարզուանի Գոլէճէն ընթացաւարտ՝ տարի մը կը պաշտոնավարէ հոն, յետոյ կը մտնէ Պոլսոյ իրաւաբանական վարժարանը: 1911-ին Կրթ. Նախարարութեան կողմէ կը կոչուի Իզմիրի Սուլթանիէի ուսուցիչ անգլերէն լեզուի, նաեւ Մեսրոպեանի ու մասնաւորերու՝ այցելու: "Աշխատանք" ի յօդուածագիր: Ռաքքայէն Տէր Զօր տանող ճամբուն վրայ գնդակահարուած է:

Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի
                                     

ⓘ Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի

Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի, հրատարակիչ ու գրող Թեոդորոս Լափչինճյանի 1919 թվականի ապրիլին Ստամբուլում հրատարակած, Մեծ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշամատյան, որտեղ կենսագրական տեղեկություններով և լուսանկարներով ներկայացված են ձերբակալությունների զոհ մոտ հազար հայ մտավորական։ Նախաձեռնողն եղել է "Ապրիլի 11-ի սգո հանդես" Ստամբուլում ստեղծված հանձնախումբը։ Լույս է ընծայել "Արզուման" հրատարակչությունը։

Վերնագրում նշված է ապրիլի 11, քանի որ հին տոմարով համապատասխանում է ապրիլի 24-ին:

                                     

1. Հրատարակության նախապայմաններ

"Ապրիլի 11-ի սգո հանդես" հանձնախումբը իր գործունէութիւնը ծավալել է Մուդրոսի զինադադարից հետո, այն կարճ ժամանակահատվածում, երբ "պատերազմի և տեղահանության հանցագործությունների հետաքննությունն" էր ընթանում։ Այդ օրերին հանձնախմբի նախաձեռնությամբ Սուրբ Հակոբ ‎հայկական գերեզմանատնում հուշարձան կանգնեցվեց Մեծ եղեռնի առաջին հուշարձանը, որն այնուհետև ոչնչացրին, և հետքերը անհետ կորան:

                                     

2. Վերահրատարակություն

2010 ապրիլի 24-ի նախօրեին Ստամբուլում հայտնի իրավապաշտպան, հրատարակիչ Ռագըփ Զարաքոլուն "Բելգե" հրատարակչությունում վերահրատարակեց Թեոդիկի "Յուշարձանը": Գիրքը լույս տեսավ եռալեզուՙ թուրքերեն, հայերեն և անգլերեն: Գիրքն ունի ներածական բաժին, որը հագեցված է Զարաքոլուի "Առաջաբանով", Հրանտ Դինքի կենսագրությամբ, ինչպես նաև նրա "Վախվորած աղավնու հոգեվիճակում եմ" հոդվածով և Թեոդիկի կենսագրությամբ։

                                     

3. Բովանդակություն

Աշխատությունը բաղկացած է երկու մասերից՝ "Կենսագրական բաժին" և "Գրական բաժին":

  • Երկրորդ բաժինը նվիրված է գավառին, որը ներառում է Արևմտահայաստանի գրեթե բոլոր քաղաքները, ինչպես նաև Իզմիրը: Այաշ աքսորված պոլսահայ մտավորական Բյուզանդ Պոզաճյանի և Չանղրի տարագրված Միքայել Շամտաճյանի հուշերը, որտեղ հեղինակները անդրադառնում են 1915 թ. ապրիլի 11/24-ի հայ մտավորականության աքսորին և ամիսներ շարունակ կրած տառապանքներին։
  • Առաջին բաժնում ներկայացվում են Կոստանդնուպոլսից տարագիր հայ մտավորականները, ազգային և կրթության գործիչները, աքսորավայրում հիվանդության պատճառով մեռնողները, նաև նրանք, ովքեր կախաղան են հանվել հենց Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիրը առանձին հատվածներով անդրադառնում է աքսորավայրերում հիվանդություններից մահացածներին և զոհ գավառական մտավորականությանը՝ ըստ բնակավայրերի։ Գրքում ընդգրկված զոհերն ունեն Թեոդիկի կողմից տրված հերթական համարակալում ընդհանուր առմամբ 750 զոհ։
  • Վերջաբանի փոխարենՙ "Ապրիլի 11-ի սգո հանդեսի" հանձնախմբի դիմում-կոչը հայրենակիցներին։
  • Գրական բաժնում զետեղված են Բյուզանդ Պոզաճյանի "Դեպի Այաշ", Միքայել Շամտանճյանի "Չանքըրից վերհիշումներ" հուշագրություններն ու նահատակ եկեղեցականները։


                                     
  • Էօտէմիշի եւ Գարաթաշի վարժարաններուն: Վերջերը կրթական գործը լքած մտած էր առեւտր. Ասպարէզ: Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի Կ. Պոլիս, 1919, էջ 76, հատուած 368
  • աքսորումը, հակառակ անոր որ կուսակցութեան մը չէր պատկաներ: - Մեռ. Գոնիայի բանտը: Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի Կ. Պոլիս, Տպագրութիւն Օ. Արզուման, 1919, Էջ 77
  • երեսփոխան ընտրուած Ռոտոսթոյէն, նախագահութիւնը կը վարէր, Պէշիկթաշի Ահարոնեան ակումբին Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի Կ. Պոլիս, Օ. Արզուման, 1919, էջ 41
  • գաւառի բոլոր աշխարհականներուն ու եկեղեցականներուն մէջէն առաջին զոհը: Թէոդիկ, Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի Արզուման հրատարակչատուն, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 84
  • մօտ Չիֆթլիկ կոչուած տեղը նահատակ 1915 Օգոստոսին: - Երկու զաւակ ունի Ամերիկա: Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի Տպագրութիւն Օ. Արզուման, 1919, Պոլիս, Էջ 69
  • ինչպէս եւ Նալպանտնեռն գերդաստանի երկսեռ անդամներ կը քշուին քաղաքեն, համախումբ 60 հոգի Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի Կ. Պոլիս, 1919, էջ 75, հատուած 366
  • գրեց զանազան թերթերու: Թօկատի մօտ Ջիֆթլիկ գիւղը կոչուած տեղը նահատակ եղաւ 1915 Օգոստոսին: Երկու զաւակ ունի Ամերիկա: Յուշարձան 1919 Ապրիլ Տասնըմէկի էջ 67
  • համար, բայց Գաղատիա հասնելուն վար կը դրուի եւ կը խառնուի այն Մեծ Կարաւանին, որ սկսած էր արդէն իր Գողգոթան մագլցիլ: Յուշարձան 1919 Ապրիլ Տասնըմէկի էջ 70
  • երկհատոր պատկ. Հայաստանը: Ֆրանսական Յեղափոխութեան Պատմութեան Թարգմանիչն ալ եղած է Բ. Հատորէն սկսեալ: Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի Կ.Պոլիս 1919, էջ 19
  • Սահմանադրութենէն ետքն ալ կը շարունակէ ուսուցչութեան եւ յեղափոխութեան իր գործունէութիւնը Կեսարիա: Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի Կ.Պոլիս 1919, էջ 68, յօդուած 289
                                               

Արշակ Խազխազեան

ԱՐՇԱԿ ԽԱԶԽԱԶԵԱՆ ․―Կարնեցի վաճառական բնիկ խը֊նուսցի վերջերը Պօլիս հաստատուած, 40 տարու, Հայրենակից կարգ մը առեւտրականներու հետ իր տարագրումէն յետոյ միջոցը գտնելեվ թէեւ կաջողի մայրաքաղաքս դառնալ, բայց մատնուելեվ կրկին կաքսորուի Չանղրիէն հեռու Մեճիտ֊Էօզիվ, անվերադարձ․

                                               

Միքայէլ Եպիսկոպոս Խաչատուրեան

Միքայէլ Եպիսկոպոս Խաչատուրեան Ծնած է Խարբերդ 1846-ին: Ուսումը կը ստանայ հոն եւ Մալաթիա: Յետոյ Զմառի վանքը կը ղրկուի եւ ձեռնադրուելով Մալաթիա կանցնի: Տարինէր վերջ Պօլիս կը կանչուի եւ 1899-ին կընտրուի Եպիսկոպոս Մալաթիոյ ուր կը մնայ մինչեւ 1915:

                                               

Պատ սամուել յ քէնտիրեան

Պատ. Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան Պատ. Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան ծնած է Արաբկիր 1867-ին: Այնթապի Կեդր. Թուրքիոյ Գոլէճէն 1886-ին ընդացաւարտ՝ կը դառնայ ծնընդավայր, ուր տարի մը ուսուցչութիւն ընելէ ետք՝ յաջորդաբար կը պաշտոնավարէ Ռոտոսթօ եւ Տարտանէլ ուր քարոզիչ, նաեւ անգլիերէն հիւպատոսաբանի Թարգման: Յետոյ կը մեկնի Իզմիր, իբր դասատու Ամերիկ. Վարժարանի, պաշտօ՛ն զոր 18 տարի կը վարէ՝ մինչեւ իր աքսորումը, հակառակ անոր որ կուսակցութեան մը չէր պատկաներ: - Մեռ. Գոնիայի բանտը:

Users also searched:

...
...
...