Back

ⓘ Տիգրան Ալլահվերտի




Տիգրան Ալլահվերտի
                                     

ⓘ Տիգրան Ալլահվերտի

Տիգրան Ալլահվերտի, բժիշկ, պետական-հասարակական գործիչ, Ազգային կեդրոնական վարչութեան Քաղաքական ժողովի անդամ։ Ծնած է 1860 թուական, Կոստանդնուպոլիսոյ Ենի-Գափու թաղամասէն ներս՝ կեսարացի ծնողներու ընտանիքի մէջ։

                                     

1. Կենսագրութիւն

Ուսանած է Եէնի Գափուի և Կումկափուի ազգային վարժարաններնեն ներս ու սուլթան Աբդուլ Ազիզի՝ 1868 թվականին հիմնած՝ Կոստանդնուպոլիսի Կալաթասերայի "Մեք­թեբի Սուլ­թա­նիե" "Սուլ­թա­նա­կան վար­ժա­րան" բարձրագույն վարժարանին և փայլուն ընդունակություններ դրսևորել։ 1882 թվականին ստացեր է դեղագործի վկայական և Կ. Պոլսի Բահչեկափու թաղամասին դե­ղա­գործ աշխատել։ 1886-1993-1995 թվականին փայլուն ավարտեր է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Ժանտատենդի հարցերին նվիրված նրա ավարտաճառն արժանացեր է վարժարանի քննիչ մարմնի "պատ­վոնի­շին" ։ Բեռլինի և Վիեննայի բժշկական կենտրոններում մասնագիտացեր ներքին հիվանդությունների գիծով։ Վերադարնալով Կ. Պոլիս՝ բժիշկ է աշխատել և կարճ ժամանակում խղճմիտ ու ճարտար մասնագետի մեծ համբավ ձեռք բերել։ Անատոլիայի զանազան քաղաքներում քաղաքային բժիշկ աշխատեր է և զինվորական բժիշկ ծառայել։ Երկար տարիներ եղեր է Կ. Պոլսի Կումկափուի, ապա՝ Բերայի թաղային բժիշկը։ Եղեր է Կ. Պոլսի Օս­մա­նյան կայ­սե­րական բժշկական ընկերության անդամ։ Զբաղվեր է հանրային գործունեությամբ։ Դասախոսություններ կարդացեր է Բերայի Աղքատախնամի հաստատած հիվանդապահության դա սընթացում, Կ. Պոլսի չորս թաղերի ազգային վարժարաններում։ Բժշկական հանրամատչելի հոդվածներով աշխատակցեր է Կ. Պոլսի "Ստամ­բուլ" Ֆրանսերէն օրաթերթին։ Եղեր է Կ. Պոլսի Կումկափու, ապա՝ Ֆերիգյուղ Ֆերիքեոյ թաղային խոր հուրդների անդամ։ 1901 թվականիցից եղեր է Ազգային կենտրոնական վարչության Քաղաքական ժողովի անդամ այսինքն՝ ազգային երեսփոխան, նաև՝ Քաղաքական ժողովի Դատաստանական խորհրդի անդամ։ Կյանքի վերջին տարիներին եղեր է Կ. Պոլսի Կումկափուի չորս թաղերի Աղքատախնամ ընկերության ատենապետը։ Մարմարա ծովի ասիական ափում գտնվող Բանդրմայում, Էդինջիքում և դրանց շրջակայքում տարածված խո­լե­րայի համաճարակի ժամանակ, նշանակվեր է այդ տարածքների առողջապահական տեսուչի պաշտոնին, և կանխարգելիչ միջոցներ կիրառելու շնորհիվ մի քանի ամիս հաջողությամբ պայքարելով կանխել վտանգավոր համաճարակի հետագա տարածումը։ Իր ծառայություններու համար արժանացեր է ուլայի իւլա զինվորական աստիճանին։ Պարգևատրվեր է "Մե­ջի­դիե", "Օս­մա­նիե" և "Լի­ա­գաթ" պատվանշաններով, ինչպես նաև Հունաստանի "Այոս Յոր­ղոս" սբ. Գևորգ ու Սերբիայի "սուրբ Սավ­վա" շքանշաններով։ 1914-1918 թվականներուն Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զինվորական բժիշկ ծառայելով օսմանյան բանակում, բազմաթիվ օգուտներ մատուցեր է Օսմանյան պետությանը և նրա հայ համայնքին։ 1915 թվականի ապրիլի 11 24-ին ի թիվս բազմաթիվ ակնառու հայ մտավորականների, ձերբակալվեր է և բանտարկվել Կ. Պոլսի կենտրոնական բանտում։ 1915 թվականի ապրիլի 12-ին, ի թիվս բազմաթիվ ձերբակալված հայ մտավորականների, գնացքով տեղափոխվեր է Այաշավանի ծայրամասի բլուրի վրա գտնվող Սարը կշլա հին զորանոց-բանտը և մի քանի ամիս արգելափակվել այնտեղ։ Հանգամանքների բերումով փրկվեր է անխուսափելի մահեն։ Պատերազմեն հետո դասախոսեր է Աղքատախնամ ընկերության՝ Կ. Պոլսի Բերա թաղամասի մէջ հիմնած հիվանդապահների դասընթացքի և Կ. Պոլսի 4 թաղամասերի ազգային վարժարաններում։ Մահացեր է 1930-1932 թվականի հունվարի 26-ին, Կ. Պոլսում՝ 71 տարեկանում։ Աշխատությունը. Տիֆ հիվանդության բուժումը։

                                     

2. Գրականութիւն

  • Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
  • Ալպօյաճեան Ա., Պատ մութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ., Գահիրէ, 1937։ 4. Պոտ ուր եա ն Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1938։ 5. Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ 1688-1940, Իսթանպուլ, 1940։ 6. Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները անոնց պատ գամները, Պոսթոն, 1957։ 7. Շիկ ահ էր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 19231975, Իսթանպուլ, 1975։
  • Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեն նա, 1922։
  • Պալաքյան Գրիգորիս ծ.վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։ 9. Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի Թուրգերէն, Ստամբուլ, 2001։ 10. Ավագյան Կար ին ե, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Երեւան, 2002։ 11. Փամուքջյան Գևորգ, Հայերը իրենց կենսագրականներով Թուրգերէն, Ստամբուլ, 2003։ 12. Ավագեան Կարինէ, "Չան­ղը­րըի 1915 թվական ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ" … Թանգարանային ցուցանմուշը, "Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ", 2008, հ. 1-12
                                     

3. Աղբիւրներ

  • Յարութիւն Մինասեան, Օսմանեան կայսրութիւնում Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկուած հայ բժիշկներ, Երեւան, "Լուսաբաց", 2014 - 520 էջ։