Back

ⓘ Ստորոգութիւն:Գրականութիւն




                                               

Առասպել

Առասպել, ժողովրդական բանահիւսութեան վիպերգական ժանրերէն մին, որուն մէջ գերբնական ու չափազանցուած ձեւով արտացոլուած են հնագոյն ժողովուրդներու կեանքի կարեւորագոյն դէպքերը, աշխարհի վերաբերեալ մարդոց պատկերացումներն ու ընկալումները։ Առասպելներու հիմքինմէջ, հիմնականօրէն, ընկած են տուեալ ցեղի, ժողովուրդի կեանքին մէջ տեղի ունեցած իրական դէպքերը, սակայն բնութեան դէմ՝ դեռեւս անզօր, մարդն իր սնոտիապաշտ մտածողութեամբ երեւոյթները բացատրած է, որպէս՝ աստուածներու եւ ոգիներուի գերբնական ոյժի արտայայտութիւն։ Այդ պատճառով ալ իրական հիմք ունեցող դէպքերու ու հերոսներու պատմութիւնն ի սկզբանէ ընդունած է չափազա ...

                                               

Բանահիւսութիւն

Բանահիւսութիւն, ժողովրդական ֆոլքլոր, այս կամ այն ժողովուրդի կերտած բանաւոր ստեղծագործութիւններու ամբողջութիւն։ Բանահիւսութեան մէջ ժողովուրդը արտացոլած է իր պատմութեան առաւել կարեւոր դէպքերը, իր դարաւոր փորձն ու իմաստութիւնը, ձգտումներն ու իտեալները։ Ըստ էութեան, բանահիւսութիւնը ժողովուրդի կեանքի եւ աշխարհազգացողութեան հայելին է։ Ժողովրդական բանահիւսութեան երկերն ստեղծուած եւ դարերով պահպանուած են բանաւոր, հաղորդուած սերունդէ սերունդ։ Շատ յաճախ բանասացի կողմէ կատարուած, նոյնիսկ ստեղծուած են ուղղակի լսարանի առջեւ, երբեմն երգի եւ նուագի ուղեկցութեամբ։ Բանահիւսական ստեղծագործութիւնները ժամանակ ...

                                               

Գաղափարական սեռ

Գաղափարագրական Սեռի Երկեր, բնոյթով ոչ-գեղարուեստական սեռ։ Այս սեռին բնորոշ հիմնական ու միակը գիծը ի տարբերութիւն միւս սեռերուն։ Գաղափարագրական կը կոչենք, այն երկերը, որոնք իրենց նիւթը կ՝ առնեն գրականութենէ, արուեստներէ, մշակոյթէ, ինչպէս եւ երբեմն ընկերա-քաղաքական մարզերէ, կը ներկայացնեն երեւոյթներ, կ՝ընեն հարցադրումներ՝ ցուցաբերելով մտաւորական որոշ որակ։ Իրենց ընդհանրական նիւթով, կամ մարզով, գաղափարագրական երկերը կրնան վերաբերիլ. Ընկերա-քաղաքական երեւոյթներու եւն.։ Մշակութային-մտածողական երեւոյթներու ընդհանրապէս Արուեստի գործերու գրականութեան կամ այլ արուեստի Գրական-գեղարուեստւսկան երեւոյթ ...

                                               

Գեղագիտական ապրում

Գեղագիտական ապրում, Ի՞նչ է գեղեցիկի զգայնութիւնը կամ գեղագիտական ապրումը։ Գեղեցիկի զգայնութիւն կամ գեղագիտական ապրում կը կոչենք գրական-գեղարուեստական գործէ մը մեր ստացած վայելքը։ Այս ապրումը իր մէջ կը պարփկէ ճաշակի դատում մը, հարստացած գաղափարական Եւ յուզական տարրերով։ Այսպէս է, երբ կը լսենք երաժշտական կտոր մը, կամ կը դիտենք գեղանկար մը, կամ կը կարդանք գրական գործ մը, եւ զայն կը գտնենք ներդաշնակ, մեր զգայարանքներուն հաճելի։ Բայց միանգամայն մեր յուզական աշխարհով կը մասնակցինք անոր ու մտգով կ՛ըմբռնենք անոր բովանդակութիւնը։ Գեղագիտական ապրումը, ինչպէս գեղագիտական իտէալը արուեստագէտի մը հոգեկա ...

                                               

Գրական երկի վերլուծում

Գրական երկերը շօշափելի, "ապրող" արդիւնքն են ստեղծագործութեան ընթացքին։ Միայն անոնցմով է, որ ընթերցող եւ գրադատ, ու աւելի ուշ՝ գրականութեան պատմաբաններ, կապի մէջ կը մտնեն գրական շարժնամն հետ, գրականութեան հետ։ Իւրաքանչիւր գրական երկ կը կազմէ միաւոր մը՝ ուրոյն ու ամբողջ։ Բայց երկի մը մեթոտիկ ընկալման, հասկացումին համար՝ հարկադրուած ենք զայն վերլուծել, անոր մէջ զանազանել բաղկացուցիչ մակարդակներ կամ տարրեր։ Այս զանազանումը մտաւոր գործողութիւն մըն է, ոչ իրական բաժանում երկի մը այդ տարրերը իր մէջ ձուլուած կը մնան իբրեւ միակ ամբողջի մասեր։ Իսկ ի՞նչ կը հասկնանք "բաղկացուցիչ մակարդակներ կամ տարրեր" ...

                                               

Գրական յղում

Գրական յղում, յիշատակումն է գրագէտի մը ու անոր գործին։ Երբեմն, յղման համար կը նշուի գործին տիտղոսը չակերտուած, նոյնիսկ՝ կը նշուին հրատարակութիւնը, գլուխը, էջաթիւը եւ այլն, բայց այս բոլորը պայման չեն։ Իր տեղադրումով յղումը կրնայ դրուիլ ուղղակի բնագիրին մէջ, կամ անջատ ծանօթագրութեան ձեւի տակ։ Երբեմն յղումը գրեթէ կը նոյնանայ ակնարկութեան հետ, ինչպէս՝ Պետրոս Դուրեանին "Թրքուհին" բանաստեղծութեան այն տողը, ուր պարզապէս յիշատակուած են բանաստեղծ Լամարթինը և անոր մէկ փոխաբերութիւնը "Սրտի մեղու, ինչպէս կոչեց Լամթի, Որուն ծծած ծաղիկը սիրտ,մեղրն է սէր." ։ Իսկական յղման օրինակ Սիամանթոյի մէկ նամակի այս ...

                                               

Հատած

Հատած, չափածոյի գրութեան մէջ, հատածը տողի մէջի դադարն է, որ կօգնէ "շունչ առնելու" ՝ երբ տող 4-5 վանկէն աւելի երկար է։ Ուրիշ խօսքով՝ ան տողի անդամները իրարմէ բաժնող ներքին դադարն է։ Վերադառնալով վերի օրինակներէն մէկուն՝ "ին-չու-ապ-շա/ծես-լը-ճակ․․․", շեղագիծով կը նշենք հատածը, որ ոտանաւորի տողին արտասանման պահուն՝ կը կազմէ անոր "ներքին" դադարը։ Պարզ է, որ հատածը եւս կարեւոր դեր ունի կշռոյթի ստեղծման մէջ։

Մանկութեան Օրեր
                                               

Մանկութեան Օրեր

Հոս բանաստեղծը յետադարձ ակնարկով կը քննէ իր կեանքը, սկսած մանկութենէն։ "Կեանքի խորհուրդ" ին սահմանումը կը կատարուի յեղափոխական խոր նուիրումով, նաեւ մտաւորական ուժգին թափով ու յստակութեամբ, որոնք յատուկ էին Նալբանդեանի անհատականութեան։ Միւս կողմէ, գրական արուեստի գետնի վրայ, հոս կրնանք համեմատել արեւմտահայ եւ արեւելահայ բանաստեղծական աւանդութիւնները․ մինչ առաջինը, Պէշիկթաշլեանի եւ Դուրեանի մէջէն, արդէն կ՛երեւի իբր աւելի գեղարուեստական ու մշակեալ, երկրորդը քարոզչական է ու պարզ, աւելի մօտ՝ արձակի։

                                               

Շրջասութիւն

Շրջասութիւնը, Կը կայանայ իր մը, անձ մը, երեւոյթ մը քանի մը բառերէ կազմուած լեզուական դարձուածքով մը անուղղակի "անուանելու" մէջ, փոխանակ իր անունով կոչելու։ Այսպէս, երբ Պարոնեան կը գրէ. "Տիրասէր" բառը, որ կը գործածես, անախորժ կը հնչէ սահմանադրութեան եւ ազատութեան դարուս մէջ, պարզ "Մեր դարուն" ըսելու տեղ, շրջասութիւն գործածած կ՛ըլլայ. կամ երբ կը գրէ աւազակները կը մերկացնեն իրենց պաշտօնակիցը, փոխանակ գայմագամի։